INTERVISTA E MR BARDHYL MAHMUTIT PER FAKTIN

SHTETI UNITAR-FORMË JOADEKUATE PËR DIVERSITETIN ETNIK

Fakti:  Angazhimi juaj në PDSH ngjalli një interesim të madh në mesin e atyre që kanë ndjekur me dekada të tëra angazhimin tuaj politik. Një nga pyetjet e shpeshta që është shtruar në media lidhet me faktin se nuk dolët me platformë të re, por iu bashkëngjitët forcës më të madhe opozitare. Sa ka ndikuar qëndrimi i z. Xhaferi lidhur me “shtetet etnike” për t’u angazhuar në kuadër të PDSH-së, kur dihet se kjo tezë ka ngjallur reagime nga më të ndryshmet?

Bardhyl Mahmuti: Teza e kryetarit Arbën Xhaferi, që në të njëjtën kohë është edhe qëndrim i PDSH-së, se në rastet kur forma politike e shteteve shumetnike nuk është adekuate për të përfaqësuar denjësisht kompleksitetin shoqëror, shoqëritë ballafaqohen me tendencat shpërbërëse, ka nxitur reagime të ndryshme. Shumica e reagimeve shohin në këtë tezë “rrezik për paqen dhe stabilitetin e rajonit”.

Me keqardhje duhet të konstatojmë se “rrezikimi i paqes dhe stabilitetit të rajonit” është shndërruar në “gogol” për të mbyllur çdo diskutim dhe identifikim të mirëfilltë të problemeve politike dhe shoqërore të shteteve të Ballkanit. Në këtë mënyrë, duke dëshiruar me çdo kusht të mbahet status quo, në mënyrë të vetëdijshme apo të pavetëdijshme, ngulfaten problemet që mund të shpërthejnë edhe më fuqishëm në të ardhmen.

Prandaj, që të evitohen situatat e rrezikshme, nga forcat politike dhe intelektuale kërkohet një kreativitet institucional dhe politik përherë i ripërtërirë. Ky kreativitet duhet të bazohet në konkluzione të qëndrueshme sa i përket së kaluarës dhe përvojave ndërkombëtare lidhur me problemet e ngjashme. Nga ky këndvështrim duhet të vërehet edhe konkluzioni i z. Xhaferi, i cili nuk buron nga bindjet private të tij, por nga teoritë politike të sociologëve dhe politikologëve të famshëm botërorë.

Fakti: Do të thotë se ju i mbështetni pa rezervë qëndrimet e z. Xhaferi?

Bardhyl Mahmuti: Konkluzionet e drejta të z. Xhaferi kanë bazë të qëndrueshme teorike dhe nuk mund të kontestohen nga asnjë demokrat i mirëfilltë, sepse mbështeten në përvojën dhe logjikën e proceseve historike. Kontestimet vijnë vetëm nga njerëz të motivuar politikisht që synojnë të ruajnë privilegjet e caktuara që u jep kjo formë e organizimit politik.

Fakti: A mund të jepni ndonjë shembull për të ilustruar këtë që thoni?

Bardhyl Mahmuti: Shembujt janë të shumtë. Por, para se të jap shembuj dua të sqaroj terminologjinë lidhur me shoqëritë shumetnike.

Në aspektin terminologjik realiteti shumetnik i një shteti mund të dhunohet ose të afirmohet. Dhunimi ka trajtën e konceptit unitarist, etnocentrik, ndërkaq afirmimi ka shumë trajta, si koncepti i demokracisë konsensuale, autonomisë rajonale, federatës, konfederatës etj.

Multietniciteti, si koncept politik, has në pengesa kur duhet të zbatohen mekanizmat që e pasqyrojnë këtë karakter të shoqërisë në konceptin e shtetit, kur ai duhet të funksionalizohet.

Tensionet vijnë si rezultat i mosrespektimit të kompleksitetit shoqëror, për shkak të ekskluzivitetit të një etnie ndaj etnive tjera, të dominimit të një etnie ndaj tjetrës, të eksploatimit të një etnie nga tjetra. Shkurt, sovranitetit nga lart poshtë është burim i pakënaqësive dhe nxitës i konflikteve të vazhdueshme ndëretnike. Definimi i Maqedonisë si “shtet unitar” është shembull tipik i dhunimit të karakterit multietnik të shoqërisë.

Nga ana tjetër, respektimi i diversitetit etnik, nënkupton format e ndryshme të federalizimit që është në përputhje me filozofinë politike të organizimit shoqëror që mbështetet në përvojën e shteteve demokratike perëndimore.

Sovraniteti i kolektiviteteve lokale dhe regjionale, pra sovraniteti nga poshtë lartë, paraqet një formë politike ku komunitetet e ndryshme që nuk kanë as gjuhë, as fe, e as tradita të përbashkëta mund të bashkëjetojnë në harmoni. Ai është sinonim i dialogut dhe vlerave të përbashkëta ku mirëkuptimi, këmbimi i vlerave dhe dialogu i vazhdueshëm përbëjnë objektivat madhore të bashkëjetesës paqësore. Është formë e organizimit politik ku harmonia e pjesëve nuk shihet si konkurrente, por si plotësuese për t’i dhënë kuptim tërësisë.

Shteti unitar, në përgjithësi, është model joadekuat për idenë e diversitetit etnik dhe është tronditur në themelet e tij nga tendenca dominante e globalizimit të marrëdhënieve politike, ekonomike dhe shoqërore në botë.

Fakti: A është qëllimi juaj federalizimi i Maqedonisë?

Mahmuti: Federalizimi në asnjë rast nuk mund të jetë qëllim i një force politike. Ai është mjet që përdorin sistemet demokratike për të realizuar begatinë dhe afirmimin e gjithanshëm shoqëror.

Krahas këtij mjeti duhet të integrohen në sistem dhe të zbatohen në praktikë të gjitha konventat ndërkombëtare (Konventën për mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut, Konventën Kornizë të Këshillit të Evropës për mbrojtjen e minoriteteve kombëtare, Kartën Evropiane të gjuhëve regjionale apo të minoriteteve, etj). Në të kundërtën, përvojat rajonale dhe në nivel botëror dëshmojnë se në rastet e tendencave centraliste për të vendosur hegjemoninë e një grupi ndaj tjetrit, të një etnie ndaj tjetrës etj., shoqëritë ballafaqohen me një luftë të ashpër që shpie drejt ndarjes mbi bazat grupore apo etnike. Të gjitha federatat e shteteve të lindjes përjetuan shpartallimin tragjik, pikërisht nga tendencat hegjemoniste të qarqeve të caktuara dhe dëshirës liridashëse të popujve që nuk pranojnë diktatin dhe hegjemoninë. Mjafton të lexoni Memorandumin e ASSHA, që i parapriu luftës me përmasa tragjike në gjithë hapësirën e Ish-federatës Jugosllave, dhe do të shihni qartë projektin serb për centralizim, shtet unitar dhe hegjemoni. Analizoni me kujdes zhvillimet në “federatat” ku mungonte demokracia dhe ku nuk aplikoheshin në praktikë standardet demokratike do të bindeni për konstatimin e drejtë të z. Xhaferi.

Ndërsa në shoqëritë që kanë integruar vazhdimisht kompleksitetin shoqëror dhe kanë aplikuar format adekuate të decentralizimit, problemet zgjidhen përmes procedurave dhe instrumenteve demokratike.

Të marrim shembullin e Zvicrës. Federata zvicerane përmbledh komunitete të ndryshme që nuk kanë as gjuhë, as kulturë e as me religjion të përbashkët. Sa i përket aspektit gjuhësor Zvicra ka katër gjuhë kombëtare: gjermanishten (të folur prej rreth 63,7% të popullatës), frëngjishten (19,2%), italishten (7,6%) dhe retoromanishten (0,6%). Gjuha gjermane është gjuha më e përhapur në nivel federal e përcjell nga frëngjishtja, italishtja dhe më në fund retoromanishten. Gjermanishtja, frëngjishtja dhe italishtja janë në të njëjtën kohë gjuhë zyrtare të federatës. Ndërsa gjuha retoromane, e folur nga 0,6% e popullatës është gjuhë zyrtare me të cilën autoritetet federale komunikon me folësit e kësaj gjuhe. Shkurt, diversiteti gjuhësor konsiderohet si pasuri. E njëjta gjë vlen edhe për flamujt. Ekzistojnë përafërsisht

3300 flamuj. Flamuri i Konfederatës zvicerane, flamujt e 26 kantoneve, flamujt e distrikteve, flamujt e rretheve apo flamujt e përafërsisht 2 900 komunave përbëjnë mozaikun e kësaj pasurie të identitetit zviceran.

Një shembull tjetër paraqet Belgjika. Belgjika për dekada të tëra është në kërkim të formave adekuate dhe që nga reformat kushtetutare të vitit 1993, të miratuar në 1994 dhe që ka hyrë në fuqi nga 1 janari 1995, ky shtet shndërrohet në shtet federativ, në shtet të regjioneve dhe në shtet të komuniteteve. Qëllimisht përmenda vitet sepse përkojnë me periudhën kur tendencat hegjemoniste serbe përpiqeshin të shkonin kundër tendencave ndërkombëtare të demokratizimit dhe decentralizimit, në kohën kur për popujt nuk mbetej rrugë tjetër pos themelimit të shteteve të pavarura. Në të njëjtën kohë, një shtet demokratik si Belgjika, një territor pak më i madh se Maqedonia, reformohet në një shtet federativ me 10 krahina dhe gjashtë parlamente: Parlamentin Federal, Parlamentin Flaman, Parlamentin Valon, Parlamentin e Kryeqytetit Bruksel, Parlamentin e Komunitetit Frankofon dhe Parlamentin e Komunitetit Gjermanofon.

Madje edhe në shtetet ku karakterizohen me një gjuhë, një kulturë, një fe etj., siç është Gjermania, vullneti politik për të ruajtur veçoritë e regjioneve të ndryshme ka bërë që ky shtet të refuzojë formën unitar të shtetit dhe të aplikojë formën federale.

Analizoni të gjitha sistemet demokratike të shteteve perëndimore dhe do të shihni se demokracia është ngushtësisht e lidhur me decentralizimin e pushtetit; të gjithë ata që kanë mundësi të studiojnë sistemet politike të SHB-ve, Kanadasë, Zvicrës, Belgjikës, Gjermanisë, Austrisë, Italisë, Spanjës etj., do të binden se shteti unitar është formë joadekuate dhe më e papërshtatshme për shoqëritë që karakterizohen me diversitetin etnik, gjuhësor, fetar etj.

Më thoni pra se cili është statusi i shqiptarëve në shtetin maqedonas ?! Cili është statusi i gjuhës shqipe, e folur nga së paku një e katërta e popullatës së këtij shteti?! Cili është statusi i flamurit shqiptar në shtetin maqedonas? Cili është përfaqësimi i shqiptarëve në institucionet publike në shtetit maqedonas?! Analizoni mirë dhe do të shihni rezultatet e shtetit unitar. Të drejtat maten me përqindjen e farmakologjisë!!!Jepen aq për qind sa të mos vdesë “pacienti”.

Fakti: D.m.th. këtu qëndron shkaku i prononcimit tuaj se Maqedoninë e konsideroni shtet tuajin aq për qind sa ky shtet respekton të drejtat e popullit shqiptar?

Mahmuti: Pikërisht. Identifikimi i pakushtëzuar me një formë ku ke status inferior është karakteristikë e logjikës së robit. Përfaqësuesit politikë duhet të jenë vizionarë që hapin shtigjet e lirisë e jo të predikojnë integrimet. Bartësit e partive politike në Maqedoni i karakterizon një paradoks suis generis: nga njëra anë nuk pushojnë së kërkuari në nivel supranacional të jenë pjesë e Bashkimit Evropian, si një superstrukturë e shteteve ekzistuese ku do të ruanin specifikat e veta, ndërsa nga ana tjetër refuzojnë të respektojnë specifikat në nivel intranacional.

Fakti: Si e shihni daljen nga kjo situatë?

Bardhyl Mahmuti: Fillimisht duhet të ndërpriten spekulimet rreth shkaktarëve të problemeve në Maqedoni. Gjërat duhet të thuhen troç: forma unitare e shtetit është gjenerator i krizave permanente në Maqedoni. Duhet të ngjallet një debat i brendshëm dhe të ndërpritet paraqitja si temë tabu e formës së organizimit shtetëror. Ky debat, nëse zhvillohet në suaza të luftës së ideve politike do të ketë mbështetje dhe ndihmë nga shumë qarqe demokratike ndërkombëtare. Nga kjo qasje mund të fitojnë edhe shqiptarët edhe maqedonasit. Të mos harrojmë se jemi në një periudhë ku të gjitha strukturat dhe organizatat botërore, qofshin   

publike apo private, përjetojnë ndryshime të mëdha me një ritëm të përshpejtuar nga globalizimi i marrëdhënieve ekonomike, politike dhe shoqërore. Në këtë situatë është më se e domosdoshme të precizohen drejtimet e aksionit tonë politik me qëllim që të përfitojmë sa më shumë për popujt e regjionit tonë. Përballë kësaj situate ne jemi të përgatitur profesionalisht dhe kemi guximin intelektual që të japim kontributin e nevojshëm për të çuar proceset drejt realizimit të aspiratave tona që të mos mbetemi jashtë apo në margjina të  proceseve botërore.

Fakti: Realizimi i plotë i Marrëveshjes së Ohrit a do t’i kishte plotësuar nevojat që Maqedonia të ecte më sigurt drejt këtyre proceseve?

Bardhyl Mahmuti: Marrëveshja e Ohrit ka pasur rolin e vet për të ndërprerë një luftë përplot kundërthënie. Kundërthënia më paradoksale qëndronte në palën shqiptare. Luftëtarët e lirisë kishin rrokur armët për t’u çliruar, ndërsa Udhëheqja Politike e UÇK-së përgatitej të rrokte pushtetin. Të sqaroj…

Në fillim, duke fshehur me mjeshtri qëllimet e mirëfillta të hyrjes në skenë politike maqedonase dhe duke afishuar qëllime çlirimtare në emërtimin e vet, udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare arritën të mobilizojnë një numër të madh atdhetarësh.

Përballë presioneve disaditëshe dhe të vetëdijshëm se ushtarët nuk kishin mundësi të përcillnin nga frontet e luftës politikën e udhëheqësve të vet, udhëheqësit politikë të UÇK-së u shtrënguan të bëjnë publike qëllimet politike.

Publikimi i Platformës Politike të UÇK-së nga Prizreni dhe bërja publike e qëllimit të udhëheqësve politikë të saj për ruajtjen e integritetit dhe sovranitetit të shtetit unitarist maqedonas ishte një thikë pas shpinës ushtarëve.

Thikë pas shpine! Jo pse vinte nga Prizreni, nga shpina e ushtarëve të UÇK-së, por se bënte absurde qëllimin e luftës: sikur të mos mjaftonte ushtria maqedonase për të ruajtur sovranitetin e shtetit unitar. Na u desh edhe një ushtri shqiptare!

Unë përkulem para çdo atdhetari që ishte dhe është i gatshëm të sakrifikojë për vendin e vet, por ndjej neveri ndaj atyre që manipuluan apo mund të manipulojnë me këtë gatishmëri të luftëtarëve.

Shikuar nga aspekti i çështjes kombëtare, është fat që udhëheqësit e luftës nuk morën pjesë në bisedimet për ndërprerjen e luftës se edhe ajo pak Marrëveshje e Ohrit nuk do të ishte realizuar.

Pohimet e tilla i bazoj në faktin se BDI-ja, partia e udhëhequr nga udhëheqësit e luftës, në përputhje të plotë me platformën e UÇK-së, ka përcaktuar si qëllim të parë të vetin “të ruajë integritetin dhe sovranitetin” e shtetit unitar. Çdo shtet përcakton edhe mbrojtësit e integritetit dhe sovranitetit të vet. Nuk e di se a ka ndonjë forcë politike maqedonase një qëllim si të BDI-së. Po dalin më maqedonas se vetë maqedonasit!

Nga këndvështrimi maqedonas, ruajtja e sovranitetit të shtetit unitarist paraqet një forcë konservative. Nga këndvështrimi shqiptar kjo paraqet një forcë regresive.

Ishte fat që nuk morën pjesë në bisedime, por fatkeqësi që morën pushtetin për të jetësuar këtë Marrëveshje.

Fakti: Pse e quani fatkeqësi ardhjen në pushtet të BDI-së?

Bardhyl Mahmuti: Në historinë e përfaqësimit të shqiptarëve në Maqedoni asnjëherë më parë nuk ka ndodhur që shqiptarët të përfaqësohen me njerëz aq të dobët profesionalisht. Madje as në kohën e LKM-së. Kjo nuk është e rastësishme. Përzgjedhja e kuadrove të dobëta në një fazë aq vendimtare për jetësimin e Marrëveshjes së Ohrit ka qenë e qëllimshme dhe në kundërshtim me interesat e shqiptarëve. Ndryshe nuk mund të shpjegohet fenomeni i mënjanimit të tërë potencialit intelektual dhe profesional që kanë shqiptarët në Maqedoni dhe avancimi i servilëve dhe mediokërve. Një ditë do të ndriçohen në tërësi gjërat dhe do të dalë në shesh se për interesa të kujt është vepruar kështu. Atë që mund ta nxjerrim si konkluzion për aq sa shihet është fakti se ata nuk kanë vepruar në interes të shqiptarëve.

Fakti: Me një fjalë, nga ajo thoni, ju kërkoni të tejkalohet Marrëveshja e Ohrit ?

Bardhyl Mahmuti: Asnjë marrëveshje nuk mund të ketë karakter të përjetshëm. Marrëveshja e Ohrit ka luajtur rolin historik të ndërprerjes së luftës dhe tani është obligim i të gjitha forcave politike që të angazhohen për evitimin e konflikteve të mundshme. Një gjë e tillë mund të realizohet vetëm përmes një dialogu konstruktiv, ku hiqen “temat tabu” dhe me ndihmën e forcave demokratike ndërkombëtare të gjejmë formën adekuate të përfaqësimit të diversitetit etnik në Maqedoni.

Fakti: Kemi përshtypjen se ndërkombëtarët do të kundërshtojnë hapjen e “temave të ndjeshme”?

Bardhyl Mahmuti: Të sqarohem. Së pari, kur flas për ndërkombëtarët unë nuk kufizohem vetëm në përfaqësuesit e shteteve të huaja në Maqedoni. Së dyti, është fakt se shumica dërrmuese e ndërkombëtarëve perëndimorë që përfaqësojnë shtetet e tyre në Maqedoni vijnë nga shtete federative dhe të gjithë e dinë fare mirë përparësinë e kësaj forme të organizimit shtetëror në krahasim me shtetin unitar. Së treti, ne do të shtrijmë aktivitetin në të gjitha qarqet e mundshme të shteteve demokratike për të gjetur mbështetës për idenë tonë. Sepse, jemi të bindur, realizimi i saj hap një perspektivë evropiane për këtë pjesë të Ballkanit.

Fakti: Në fund, si i parashihni rezultatet e zgjedhjeve të 5 korrikut?

 Bardhyl Mahmuti:

Mahmuti: Me fitore të plotë dhe bindëse. PDSH ka potencial të madh intelektual dhe patriotik dhe ky potencial rritet dita-ditës. Me platformën që ofrojmë dhe me seriozitetin që  tregojmë në qasjen e problemeve, kemi bindjen e plotë se populli do të votojë ata që mund të çojnë proceset përpara e jo për ata që angazhohen për përparimin e interesave individuale dhe grupore.

Intervistoi: Besim Iljazi

NESE DONI TE KOMENTONI POLITIKEN E INTEGRIMIT TE ALI AHMETIT, ATEHERE JU DUHET TE KLIKONI KETU....!