PA PARDON ALI AHMETI...

Maqedonia për shqiptarët është shtet jo demokratik dhe ilegjitim

Dinamika e konflikteve ndëretnike që përshkoi hapsirën e ish-Jugosllavisë është objekt i analizave të ndryshme juridike, sociologjike e politologjike. Duke kërkuar shkaqet e shpërbërjes me pasoja tragjike të Federatës jugosllave një emërues i përbashkët i këtyre analizave ngërthehet në konkluzionin e autorit J-Ph. Mélchior. Ai, në analizën e titulluar „Réflexions sur la crise yougoslave“ (Les Temps Modernes, Nr.545-546), konkludon se « Sikur autoritetet jugosllave të kishin dëgjuar me kujdes kërkesat e shqiptarëve për të fituar statusin e republikës dhe sikur të kishin kundërshtuar që në fillim cungimin e të drejtave të kombit shqiptar, Jugosllavia ndoshta do ta kishte evituar shpartallimin ».
Pikëpamja e injorimit të kërkesave të shqiptarëve me pretekst se Kushtetuta e mbështetur në parimet e Jajces nuk ndryshohet është domethënëse. (Jajce do të thotë « vezë » në gjuhen shqipe)
Tendencat e ekskluzivitetit dhe e hegjemonizmit serb i dhanë fund përpjekjeve për të ndërtuar një mozaik ku do të sundojë harmonia dhe ekuilibri i diversitetit etnink e kulturor.
Tani, pas shumë vuajtjesh dhe sakrificas, Federata jugosllave u shkatërrua dhe ithtarët e mosndryshimit të parimeve të Jajces mund të lexojnë me nostalgji kushtetutën që myket në arkivat e ndryshme.. Dhe të binden se vullneti i popujve për të jetuar të lirë i bën klluç kushtetutat e mbështetura mbi parime të Jajceve. Sot mund të lexojnë dhe të shohin kushtetutat e ndryshme që dolën si rezultat i diskriminimit dhe refuzimit të harmonisë dhe ekuilibrit ndëretnik…
Injorimi që ju bënë kërkesave të shqiptarëve nga autoritetet jugosllave nuk është i mjaftueshëm për të shpjeguar konfliktet në këtë pjesë të Evropës. Dinamikës së brendshme të konfliktit duhet t’i shtojmë edhe ngurtësinë e akterëve me peshë në marrëdhënjet ndërkombëtare.
Pafuqishmëria e institucioneve evropiane për të dalë nga guaca e parimeve kundërthënëse të Helsinkut të përpiluara në një kontekst që karakterizohej me « luftën e ftohtë », dhe nënshkrimi solemnisht i këtyre parimeve në Paris ( më 1990) duke mos përfillur kontekstin e ri të krijuar pas përfundimit të « luftës së ftohtë », do t`i hapë rrugë fillimit të « luftës së nxehtë » në këtë pjesë të Evropës.
Këmbëngulsia e institucioneve evropiane për të ruajtur kundërthënjet që ngërthejnë në vete parimi i të drejtës se popujve për vetëvendosje, nga njëra anë, dhe moscenimi i integritetit territorial të shteteve, nga ana tjetër, do t`i shërbejë si mburojë klasës politike në Serbi dhe Maqedoni të vazhdojë dhunën dhe diskriminimin sitematik ndaj shqiptarëve.
Meqë Çështjen e Kosovës e kam trajtuar një një punim tjetër të titulluar „Pushtet paralel apo simbiozë pushtetesh » në këte punim do të kufizohem vetëm në raport me Maqedoninë.
Ende pa përmbushur kushtet e parashtruara nga Komisioni i Badinterit u bë njohja e Maqedonisë si shtet i pavarur. « Klasa e re politike » e Maqedonisë, e dalur nga sistemi i vjetër komunist, në vend që t`i përmbushë obligimet që dalin nga ky komision dhe bëjnë tranzicionin drejtë një sistemi të mirfilltë demokratik, vazhdoi politikën ekspansioniste dhe i hapi luftë kërkesës sonë për t`u trajtuar si komb shtetformues.

Dihet fare mirë se në çdo moment të luftës ka një luftë paraprake për të përcaktuar (definuar) se për çka është e arsyeshme të luftohet,se për çka e vlen barra qiranë të luftohet, se çka është e mundshme ( e çka s'është e mundshme ) të kërkohet sot, çka është e pranueshme ( e çka s'është e pranueshme ) për këtë apo atë forcë, e kështu me radhë.
Pikërisht monopoli për definime të tilla është në duart e atyre që kanë pozitë dominante në një raport të caktuar forcash.
Të gjitha mekanizmat që përdoren (nga dhuna e deri te mediumet e ndryshme) kanë për qëllim që të imponojnë definicionin e tyre të kërkesave si definicion legjitim, si definicion i arsyeshëm, si definicion i vetëm i mundshëm.
Një nga objektivat që autoritetet maqedonase shtruan në këtë drejtim synonte që shqiptarëve t'u imponohen jo vetëm definicionet e kërkesave por edhe kufijtë e kërkesave të tyre.

Përfaqësuesit e partive politike shqiptare të preokupuar nga përfitimet individuale do të miratojnë vendime antishqiptare me arsyetim se kanë marrë garanca nga udhëheqësit e kësaj apo asaj partie politike maqedonase që problemet të zgjidhen në rrugë paqësore. Kjo logjikë e premtimeve do të intensifikohet nga partitë politike shqiptare sidomos para fushatave zgjedhore apo lidhjeve të koalicioneve të reja.
Sjellja e papërgjegjshme e partive politike shqiptare krijoi kontekstin e favorshëm për aplikimin e një politike ekspulsioniste ndaj shqiptarëve, politikë e miratuar në parlamentin e Maqedonisë dhe e legjitimuar me Ligjin për regjistrimin e popullsisë përmes të cilit u mohohet e drejta për të jetuar në tokat e veta dhjetëra mijë shqiptarëve.
Me miratimin edhe të partive politike shqiptare u organizuan përndjekjet e shqiptarëve nën akuza të rrejshme, arrestimet arbitrare, vrasjet, plagosjet, konfiskimi i pronave, dëmtimi i pronave …
Me një fjalë, dekada e fundit e shekullit të XX shënon shkallën më të lartë të diskriminimit të shqiptarëve autokton nga shteti unitarist Maqedonas. Ai ishte një shtet jodemokratik dhe ilegjitim për shqiptarët.
Po theksoj se regjimet e ndyshme politike nuk shpjegohen vetëm duke ju referuar emërtimit të strukturave institucionale dhe procedurave që mund të zbatojnë për zgjedhjen e bartësve të institucioneve. Nëse do të niseshim nga definicionet që akterët shoqëror i japin vetvetes, atëherë edhe regjimin e Millosheviqit do të duhej ta quanim demokratik, meqenëse ata definoheshin si të tillë dhe mediat serbe të asaj periudhe e definonin Serbinë si shtetin më demokratik në botë.
Prandaj, emërtimi i Maqedonisë si « shtet demokratik » dhe « aplikimi i pluralizmit » nuk mjaftojnë për të konkluduar se ky shtet është i tillë. Përkundrazi, praktika e unitarizmit dhe ekskluzivitetit maqedonas në një kontekst të shoqërisë multietnike ; praktika diskriminimi dhe dhuna e vazhdueshme në të gjitha format ndaj të gjitha grupeve tjera etnike në përgjithësi dhe shqiptarëve në veçanti, zhveshin karakterin antidemokratik të këtij shteti.

Në pjesën e parë të punimit tim vura theksin mbi karakterin jodemokratik të shtetit Maqedonas. Në vazhdim, do të trajtoj aspektet e legalitetit dhe legjitimitetit të këtij shteti.

Të vetëdishëm se një nga kushtet kryesor për funkcionimin e një hapsire politike është domosdoshmëria e njohjes së autoriteteve që kanë monopolin e pushtetit si autoritete legjitime, pushteti maqedonas manipuloi me faktin që në institucionet e këti shteti ka pasur përfaqësues të partive politike shqiptare. Me një fjalë, mundohej që legalitetin e vet ta paraqesë si legjitim.

Mirëpo, ideja e legjitimimit dallon nga legaliteti. Ajo bazohet në postulatin që qytetarët duhet të udhëhiqen nga një normë më e lartë se ajo që imponojnë bartësit e pushtetit.
Te shoqëritë mono-etnike, që janë raste të ralla, pa një konsencus minimal, pa një përkrahje minimale të grupeve shoqërore, pushtetet do të humbnin legjitimitetin dhe shoqëria do të ndodhej përballë konflikteve të vazhdueshme.
Çështja e legjitimitetit është edhe më e ndërlikuar te shoqëritë multi-etnike. Që pushteti të jetë legjitim kërkohet një mbështetje e dyfishtë : mbështjetje të grupeve shoqërore dhe mbështetje të grupeve etnike
Që të arrijë një legjitimitet të tillë, autoritetet politike duhet të normativizojnë standarde të tilla që të respektojnë tërë kompleksitetin shoqëror. Sepse dihet fare mirë se një pushtet i aftë të nxjerrë dhe të imponojnë ligje, të imponojnë legalitetin e vet, nuk do të thotë se është legjitim. Pushteti mund ta imponojë rendin e vet përmes forcës, përmes kërcënimit, përmes përdorimit të mjeteve që inkurajojnë konformizmin shoqëror, përmes korrupcionit…
Pushteti mbetet ilegjitim përderisa nuk arrinë që autoriteti i tij të jetë i pranueshëm dhe në përputhje me standardet demokrtaike.
Me legjitimitet në politologji nënkuptojmë para se gjithash, « atë pushtet politik që, duke u identifikuar me vlerat dhe synimet e një shoqërie, ia arrin t’u imponojë të tjerëve ta konsiderojnë si bartës besnik të vlerave dhe realizues të vetëm të aspiratave shoqërore » (P. Ansart, Idéologies, conflits et pouvoir, Paris, 1977, f.144-145).

Pushteti politik i Maqedonisë, duke qenë pushtet ekskluziv i maqedonasve, në asnjë rast nuk u identifikua me vlerat dhe aspiratat liridashëse të shqiptarëve. Legaliteti i shtetit maqedonas, me apo pa përfaqësues të partive politke shqiptare, nuk përfaqsonte synimet e popullit shqiptar.Prandaj ai ishte ilegjitim për shqiptarët.

Shpërthimi i luftës së armatosur dhe dalja në skenë e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare krijoi iluzionin e përfaqësimit legjitim të aspiratave kombëtare.

Në fillim, duke fshehur me mjeshtri qëllimet e mirfillta të hyrjes në skenë politike maqedonase dhe duke afishuar qëllime çlirimtare në emërtimin e vet, udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare arritën të mobilizojnë një numër të madh atdhetarësh.
Përballë presioneve disaditëshe dhe të vetëdishëm se ushtarët nuk kishin mundësi të përcillnin nga frontet e luftës politikën e udhëheqësve të vet, udhëheqësit politik të UCK-së u shtrënguan të bëjnë publike qëllimet politike.
Publikimi i Platformës Politike të UCK-së nga Prizreni dhe bërja publike e qëllimit të udhëheqësve politik të saj për ruajtjen e integritetit dhe sovranitetit të shtetit unitarist maqedonas ishte një thikë pas shpinës ushtarëve.Me një fjalë integruan kufijtë e kërkesave të pranueshme për maqedonasit.
Thikë pas shpine! Jo pse vinte nga Prizreni, nga shpina e ushtarëve të UCK-së por se bënte absurde qëllimin e luftës : sikur mos mjaftonte ushtria maqedonase për të ruajtur sovranitetin e shtetit unitar. Na u dasht edhe një ushtri shqiptare!
Shikuar nga aspekti i çështjes kombëtare, është fat që udhëheqësit e luftës nuk morën pjesë në bisedimet për ndërprejen e luftës se edhe ajo pak marrëveshje e Ohrit nuk do të ishte realizuar.
Pohimet e tilla i bazoj në faktin se BDI-ja, partia e udhëhequr nga udhëheqësit e luftës, në përputhje të plotë me platformën e UCK-së, ka përcaktuar si qëllim të parë të vetin “të ruaj integritetin dhe sovranitetin“ e shtetit unitar.
Çdo shtet përcakton edhe mbrojtësit e integritetit dhe sovranitetit të vet. Nuk e di se a ka ndonjë forcë politike maqedonase një qëllim si të BDI-së. Po dalin ma maqedonas se vetë maqedonasit!
Nga këndvështrimi maqedonas, ruajtja e sovranitetit të shtetit unitarist paraqet një forcë konservative. Nga këndvështrimi shqiptar kjo paraqet një forcë regresive.
Nga ky fakt rrjedhimisht del se të gjitha ligjet e votuara edhe me pëlqimin e deputetëve të BDI-së janë ilegjitime për shqiptarët. Dhe si i tillë Maqedonia është shtet ilegjitim për shqiptarët.

Maqedonia si shtet jodemokratik dhe ilegjitim është e ballafaquar me një krizë të rëndë ekonomike, politike dhe shoqërore. Partitë duhet të konkurojnë me projekte për të realizuar mirëqenjen e popullit e jo të shohin ardhjen në pushtet si mjet të pasurimit individual..
Populli shqiptar dhe ai maqedonas janë viktima të kalkulimeve të elitave politke, që për interesa vetiake, majnë të robëruar vendin duke i mbajtur gjallë pseudoproblemet: e drejta për të jetuar të lirë dhe të barabartë është një e drejtë natyrore e jo çështje e premtimeve parazgjedhore.
Dihet fare mirë se realiteti multietnik mund të merr formën e multietnicitetit apo të diversitetit multietnik.
Multietniciteti nuk përmban në vetë asnjë dëshirë të jetës së përbashkët. Ai shtrihet në logjikën e luftës për dominim politik, ekonomik e kulturor dhe si i tillë çon në mënyrë të pashmangshme në tensione dhe konflikte.
Tensionet vijnë si rezultat i mosrespektimit të kompleksitetit shoqëro ; për shkak të ekskuluzivitetit të një etnie ndaj etnive tjera. Shkurt, sovranitetit nga lartë poshtë është burim i konflikteve të vazhdueshme ndëretnike.
Nga ana tjetër, koncepti i diversitetit entnik, që nënkupton formën e federalizimit, paraqet një filozofi të re politike të organizimit shoqëror që mbështetet në përvojën e Konfederatës Zviceriane.
Sovraniteteti i kolektiviteteve lokale dhe regjonale, pra sovraniteti nga poshte lartë, paraqet një formë politike ku komunitetet e ndryshme që nuk kanë as gjuhë, as fe, e as tradita të përbashkëta mund të bashjetojnë në harmoni. Ai është sinonim i dialogut dhe vlerave të përbashkëta ku mirkuptimi, këmbimi i vlerave dhe dialogu i vazhdueshëm përbëjnë objektivat madhore të bashjetesës paqësore. Është formë e organizimit politik ku harmonia e pjesëve nuk shihen si konkurrente por si plotësuese për t’i dhënë kuptim tërësisë.
Shteti unitar, në përgjithësi, është model joadekuat për idenë e diversitetit kulturor dhe është tronditur në themelet e tij nga tendenca dominante e globalizimit të marrëdhënjeve politike, ekonomike dhe shoqërore në botë.
Lufta me mjete politike duhet të orientohet në realizimin e sovranitetit të kolektiviteteve lokale dhe regjonale dhe të bashkjetesës në formë mozaiku ku çdo pjesë e ndryshme i shton forcën tërësisë dhe i jep ekuilibër dhe harmoni jetës së përbashkët. Kjo luftë duhet të jetë vepër e të gjithë qytetarëve e jo prioritet i një force politike.
Definimi i Maqedonisë si « shtet unitar » është shembull tipik multietnicitetit..
Duke paraqitur si temë tabu karakterin unitar të shtetit, autoritetet maqedonase ua kanë imponuar në mënyrë sistematike partnerëve të koalicioneve të njëpasnjëshme shqiptare kufijt e kërkesave të tyre politike.
Nëse nuk ndryshohet kjo logjikë dhe nëse nuk i ipet fund diskriminimit të shqiptarëve konkluzioni i J.-Ph. Mélchior mund të parafrazohet në të ardhmen : « Sikur autoritetet maqedonase të kishin dëgjuar me kujdes kërkesat e shqiptarëve … ndoshta do ta kishin evituar shpartallimin ».