Shitesit dhe bleresit e kohes

Shkruan Kim Mehmeti

Shkallet politike neper te cilat ecen shqiptaret e Maqedonise, kane formen e spirales se paskajshme qe i rrotullon rreth nje boshti te njejte. Rreth atij qe ka te beje me pretendimet qe njehere e pergjithmone te shkeputen nga kerkesat e te drejtave qe kane te bejne me mbrojtjen e qenies se tyre kombetare, e te merren me probleme qe kane te bejne me mireqenien e tyre ekonomike. Pra, shkallet qe simbolizojne ngjitjen, pervojen, kalimin nga nje lartesi ne tjetren, per shqiptaret e Maqedonise kane domethenien e rrotullimit thuajse ne vend. Rrotullim qe te shkakton marramendje, qe te huton me dramacitetin dhe veshtiresine qe te ecesh pa u rrezuar, qe ta humb baraspeshen, e te çon te mos dallosh ngjitjen nga zbritja teposhte. Gje qe mbase u ndodhi shqiptareve te Maqedonise gjate ketyre shtatembedhjete viteve te demokratizimit te shtetit ku jetojne, dhe andaj, tani nuk e kuptojne se valle shkojne drejte lartesive, apo leshohen drejte fushegropave nga serish duhet te fillojne ngjitjen nga e para.

Shqiptaret e Maqedonise e kaluan pjesen e spirales kur besonin se koncepti shumetnik, shumekulturore e shumekonfesinal, eshte ai qe do i beje zot shtepie dhe te barabarte me te tjeret ne shtetin e perbashket. Perderisa ata shpresonin dhe i besonin ketij koncepti, qarqet politike maqedonase punonin dhe i perforconin institucionet nje etnike shteterore. Keshtu perfundoi periudha tetevjeçare e vetegenjimit shqiptare (ku per hir te se vertetes, duhet thene, se ketij koncepti i besonte edhe autori i ketij teksti). Periudhe e cila zgjati qe nga mevetesimi i Maqedonise, e deri ne vitin 1998, e gjate se ciles Partia per Prosperitet Demokratike ishte ajo qe e ndertonte kullen e shpresave te kota shqiptare. Ajo ishte partia qe kishte besimin e shqiptareve te ketushem dhe e cila shprehte disponimin e kesaj popullate per te ndertuar nje shoqeri me institucione shumetnike, edhe ate ne kohe e rrethana kur qarqet politike te etnitetit maqedonas, i trishtonte çdo emertim qe shpjegonte shumesine etnike te Maqedonise.


Periudha katervjeçare e qeverisjes se “vellazerise” VMRO-DPMNE – PDSH (1998-2002) - e njohur si sundim i “maunokrateve” shumetnik te ketyre dy partive – per shqiptaret e Maqedonise ishte edhe nje rrotullim ne vend ne spiralen e shpresave te kota. Por, ne mos me shume, ky rrotullim ata i çoi te kuptonin drejte gjelberimin e pranveres te vitit 2001 dhe te shihnin se kishte ardhur koha kur duhej te benin diçka me shume nese donin te dilnin nga pozita e lypsarit qe kerkonte pronen e vet. Andaj, duke e ditur se humbja ishte e plote, se thuajse çdo gje ishte e mbuluar nga mjegulla e premtimeve te kota te partiakeve te tyre, ata i besuan Ali Ahmetit, i cili u premtoi se do i nxirrte nga spiralja e pafundme e lojerave partiake, e do i bente zot shtepie. E Ali Ahmeti kete edhe e arriti, duk ia imponuar Maqedonise Marreveshjen e Ohrit. Marreveshje, qe ishte dhe mbeti shpresa e madhe e shqiptareve te ketushem.

Por, atehere kur shqiptaret besuan se perfundimisht çdo gje do e merr te mbaren, ata serish u futen ne shkallet spirale qe nuk te çojne askund. Kjo u ndodhi pas zgjedhjeve parlamentare te vitit 2006, kur shumeçka u kthye aty ku ishte para vitit 2001. Kur PDSH-ja i lejoi Gruevskit te injoroje vullnetin politik shumice te shqiptareve te Maqedonise dhe thuajse te zhvleresoje teresisht Marreveshjen e Ohrit. E qe e çoi Ali Ahmetin te kerkonte mundesi qe ta shpetonte vleren me te madhe te dale nga lufta e 2001.

Perderisa Ali Ahmeti mundohej te shpetonte Marreveshjen e Ohrit dhe partine e vet - duke i mbuluar ato me pelhuren e holle te Marreveshjes se Majit mes tij dhe Gruevskit - shqiptaret e ketushem me te drejte pyesnin veten se mos valle edhe koncepti integrues i BDI-se eshte vetem edhe nje kthese marramendese e shkalleve spirale qe te rrotullojne ne vend. Kjo hamendje e tyre nuk eshte e pabaze, nese dihet se me Marreveshjen e Majit mes Ali Ahmetit dhe Gruevskit, nuk iu dha pergjigje pyetjeve me paresore qe kane te bejne me thelbin e krizes politike ne Maqedoni. E ato pyetje kane te bejne me dilemat se ç’vlere ka Marreveshja e Ohrit, nese nuk eshte vota e shqiptareve te ketushem ajo qe percakton perfaqesuesit e kesaj popullate ne institucionet me te larta shteterore!? Si dhe pyetja: ç’vlere kane partite politike shqiptare, nese fatin e tyre e percakton mandatari, e jo votuesi shqiptare?

Ka shume argumente qe mbeshtesin pohimet se procesi “integrues” i shqiptareve te Maqedonise filloi mire, por u nderpre pas zgjedhjeve parlamentare te vitit 2006. Por, ka edhe qindra deshmi se koncepti “integrues” ishte i deshtuar para se ai te fillonte. Keto deshmi kane moshe me te vjeter se ajo e BDI-se, jane te koheve kur behej privatizimi i prones shoqerore, nga i cili privatizim shqiptaret ishin plotesisht te perjashtuar. Me çka edhe pergjithmone u harxhua mundesia e integrimit te tyre me te rendesishem ne shtetin ku jetojne: integrimin ekonomik. Keshtu qe edhe koncepti “integrues” ishte i vonuar dhe u be edhe nje pjese e spirales se paskajshme politike ne te cilen qemoti ishin futur shqiptaret e ketushem.

Per te dale nga spiralja e paskajshme e vetegenjimit, shqiptaret e Maqedonise do duhet paraprakisht ta kuptojne se kur behet fjale per kerkesat e tyre, te gjitha qarqet politike te etnitetit maqedonas veprojne njesoje: blejne kohe. Pra, ato nuk e japin sot ate qe mund ta shtyjne per neser. Aq me shume, ato “japin” diçka vetem pas ndonje gabimi te dukshem, si per shembull ai i paradokohshmi ne fshatin Brodec, ku policia maqedonase vrau gjashte shqiptare, e burgosi e keqtrajtoi dhjetera te tjere. Keshtu vepruan edhe me Universitetin e Tetoves, te cilin shqiptaret e paguan me viktima, e vetefinancuan vite me radhe, e ne nderkohe paguanin edhe taksen shteterore edhe per arsimim, por jo te vetvetes. E qarqet maqedonase, jo se nuk e dinin se ai Universitet nje dite do zyrtarizohet, por ata dinin t’i blinin lire vitet qe shqiptaret i kishin paguar shtrenjte. Pra, qarqet politike maqedonase ishin dhe mbeten bleres se te sotmes shqiptare, te cilen e investonin ne te ardhmen e etnitetit maqedonas, e te cilen te sotme partite shqiptare e shisnin dhe ende e shesin me lire se gjiza e Tetoves. Per çka kishin arsyetim dje, e kane arsyetim edhe sot: betejen per pavaresine e Kosoves, beteje e cila kerkon durim dhe urtesi nga shqiptaret e ketushem. Por, mbase ky arsyetim se shpejti do i takoje te kalkuares dhe me ne fund, partite e ketushme shqiptare, do i bejne llogarite perfundimtare per humbjet dhe fitoret, nga do shohin se koha i denon egersisht ata qe e shesin lire te sotmen e vet.

Qarqet politike te etnitetit maqedonas edhe sot jane bleres te mire te se sotmes shqiptare. Politikanet e etnitetit maqedonas jo se nuk dine se ne Maqedoni do valevitet lirshem flamuri shqiptare, jo se nuk e kane te qarte se ne Maqedoni do flitet çdokund edhe shqip, por ata duan qe shqiptaret e ketushem edhe me tej te mbeten ne spiralen politike qe nuk u lejon te shohin se ky shtet qemoti e harxhoi kohen per realizimin e koncepteve multietnike dhe integruese, dhe se tani ndoshta i ka mbetur ta provoje vetem edhe konceptin e kantonizimit. Nuk ka dyshim se qarqet politike te etnitetit Maqedonas, e dine se tregu i shitblerjes se kohes se shpejti do mbyllet, se pas shpalljes se pavaresise se Kosoves do e kene me rende te bejne tregti me te drejtat e shqiptareve te ketushem. Ata e dine se vjen koha kur do shihet se me blerjen e lire te se sotmes shqiptare, ata ia harxhuan Maqedonise te ardhmen si shtet i qytetareve te integruar. Se Maqedonine e prune nje hape perpara domosdoshmerise te beje edhe nje ndryshim te radhes te kushtetutes, ne te cilen mbase do percaktohen kufijte e kantoneve dhe nje rend i ri shoqerore i ndertuar mbi themelet dynacionale. Me çka do deshmohet se bleres e mire te se sotmes shqiptare, ne te vertete ishin tregtaret me te keqij te ketij shteti: duke dashur te sforconin boshtin e dobet kurrizor te etnitetit maqedonas, ata perfundimisht e dobesuan dhe e lenduan rende skeletin e Maqedonise unitare. Me çka arriten qe shqiptaret e ketushem t’i mbajne ne spiralen marramendese te ngjitje-zbritjes se tyre politike. Te kene shume marreveshje me maqedonasit etnik, e te vleje vetem ajo qe zbatohej gjate shtatembedhjete viteve nga e kaluara: ajo e shitblerjes se te sotmes shqiptare. Me çka pra, e sollen Maqedonine aty ku ndodhet sot: ne prag te paradhomes ku politikaneve te etnitetit maqedonas do u kumtohet e verteta se kane qene bleres te iluzionit te tyre, e politikaneve shqiptare do u prezantohet portreti i mjerimit te tyre politik. Portret ku do shihet qarte edhe nje mangesi kolektive e shqiptareve te ketushem: shpejte harrojne se ndertuesit e te nesermes se tyre jane ata qe lire ua shesin te sotmen.

INKUADROHU NE FORUM PER DEBAT!