FAKTI NUK ESHTE CESHTJE PRIVATE

“Faji” i vetëm i FAKTI-t, si duket, është aftësia kësaj gazete për të mbijetuar. Rëfimi për një histori të hidhur të gazetave që nuk patën sukses këtu ndër ne, jorrallë I ka ngja asaj kronikës së zezë me intonim morbid për aksidentimin e autobusit plot me udhëtarë ku keqardhja nuk shprehet për ata që kanë vdekur, por për ata që kanë ngelur gjallë. Emin AZEMI

Emin Azemi, botues i "Faktit", Shkup

Po dëgjogjmë këtyre ditëve rrëfime “fantasatike” se, gjoja, problemi që i ndodhi FAKTIT paska qenë çështje private e pronarit të kësaj gazete, dhe asgjë më tepër. Sa mjerim! Ta rrotullojmë këtë tezë të mbrapshtë në një kontekst tjetër: Pse, atëherë, partitë politike, tentojnë, cila më shumë e cila më pak, të ushtrojnë njëfarë ndikimi në mediume? Që të jetë ironia edhe më e madhe, kjo tezë mund të zhvillohet edhe më tej: Pse partite politike, cila më shumë e cila më pak, këtyre ditëve janë në kërkim të ekipeve për riaktivizimin e disa mediave të shtypura. A është edhe kjo çështje private e dikujt? Nëse qenkan çështje private problemet e një mediumi, atëherë me çfarë të drejte partitë politike ndërhyjnë, kur (s’)u konvenon diçka, në punët e mediave (private) dhe me çfarë të drejte partitë politike bëjnë selektime në media që janë të afërta me to dhe që nuk janë të afërta me to. Nëse je i afërt me to, nuk do të  guxonte të ndodhë ajo që i ndodhi FAKTIT, apo jo?!

FAKTI është pionier i gazetarisë së pavarur në gjuhën

shqipe

Gazeta FAKTI është pionier i gazetarisë së pavarur në gjuhën shqipe në Maqedoni. Të gjitha proceset positive brenda këtyre 7-8 vjetëve u mbështetën fuqishëm nga kjo gazetë, duke filluar nga ndryshimet radikale që ndodhën në Maqedoni, në vitin 1998, pasatj kryengritja e shqiptarëve, në vitin 2001, duke luajtur rolin e një “divizioni” të fuqishëm informativ e kulturor në senzibilizimin e zhvillimieve të bujshme të këtij viti, për të artikuluar drejt perceptimet e brendshme politke dhe ato ndërkombëtare. Marrëveshja e Ohrit dhe ndryshimet kushtetuese që pasuan më vonë, ishin thelbi i “agjendës” informuese e analitike të FAKTI-t. Do të ishin shumë të vobekët sajtet dhe arkivet e diplomatëve të huaj, po të mos ekzistonte FAKTI. Intervistat e shumta me Ali Ahmetin, Arbën Xhaferin dhe një mori diplomatësh të huaj, ishin lidhja më e drejtëprdrejt që e krijoi FAKTI me opinionin publik. Kjo lidhje krijoi senziblizim të qartë politik  dhe në asnjë rast politika jonë redaktuese nuk biente ndesh me politikën e Unionit Europian, të SHBA, të OSBE-së dhe të shumë diplomacive ndërkombëtare ndaj Maqedonisë. FAKTI luajti një rol të jashtëzakonshëm në demaskimin e tendenacve retrograde që mundoheshin perms referendumit njënacional ta kthejnë prapa rrotën e historisë, duke shfuqizuar kështu gjithçka që u arrit me mund dhe sakrifica në vitin 2001, që rezultoi në Marrëveshjen e Ohrit. Degradimet dhe obstruimet që iu bënë Marrëveshjes së Ohrit nga ana e segmenteve të caktuara të  partive në pushtet,me vonë, futja e disa kuadrove me biografi të dyshtimtë në listat kadrovike të partisë shqiptare në pushtet, lënia pas dore e interesave sociale të një numri të madh ish luftërarësh të UÇK-së,  pastaj nepotizmi e korrupcioni i individëve të caktuar, ishin lajtmotivi kryesor i politikës redaktuese të kësaj gazete. Ky lajtmotiv do të vazhdojë të jetë i tillë edhe më tutje. Kjo kritikë do të kultivohet sidomos ndaj partive që vijnë në pushtet, pa marrë parasysh proviniencën e tyre.

Interesi publik nuk mund të jetë çështje private

Në të gjitha teoritë mbi mediat, roli i tyre percaktohet si interes publik dhe e mirë e përgjithshme. Pronësia dhe struktura menaxhuese e një mediumi në asnjë rast nuk duhet ngatërruar me interesin shoqëror të atij mediumi. Një media mund të jetë private, por misioni i saj është publik, shoqëror. Në të kundërtën, ata që kanë marrë guximin të hapin media private, më me qejf do ta kishin hapur ndonjë salon ondulimi, ndonjë dyqan për shitje të farave të kungullit, apo ndonjë byro për lidhje dhe njohje të çifteve (para)martesore.

Përveç se te ne, gjithkund në vendet me traditë demokratike, e sidomos në SHBA, puna e një medumi, e sidomos roli që ka në shoqëri, nuk trajtohet si çështje private e ndonjë menaxheri a drejtuesi të atij meduimi (pos nëse ndonjëri prej tyre bën  aksident automobilistik, ku përgjegjësia në këtë rast është individuale dhe jo publike). Rëndësia që u jepet mediave, në këto vende, e sidomos në SHBA, ka një peshë të jashtëzakonshme në definimin e raporteve të brendshme demokratike dhe sa më cilësor të jetë qëndrimi ndaj mediave, aq me e shëndoshë është edhe klima demokratike në vend. Për ta ilustruar më së miri këtë paradigmë që krijojnë mediat në shoqëritë demokratike, do ta citojmë ish kryetarin e SHBA Richard M. Nixon, në  një intervistë  të zhvilluar nga gazetari me fame David Frost-, në  vitin 1978:

"Koncentrimi më i madh i fuqisë së SHBA-së, sot, nuk është në Shtëpinë e Bardhë (White Hause), nuk është në Kongresin, dhe as në Gjykatën e Lartë Supreme. Ajo është e koncentruar në mediat masive. Dhe atë shumë, tepër shumë.Aty ka shumë fuqi e pushtet, dhe ata të cilët e hartuan kushtetutën një ditë do të kenë teleshe me këto. Sepse ata që hartuan kushtetutën u kujdesën që të ndajnë ndershmërisht fuqinë e pushtetit. Kryetari ndanë pushtetin me Kongresin dhe Gjykatën e Lartë Supreme. Dhe kështu ata kanë nje kontroll reciprok. Por, asnjëherë nuk kishte dhe nuk ka kontroll mbi Radio e Televizionin. Nuk ka kontroll mbi gazetën!"

T’i trajtosh si private problemet e një medie, është njësoj sikur problemet e një partie politike a institucioni të trajtohen në prizmin privat. Gjithmonë mediat, përfshi edhe FAKTI-in, janë marrë, jo rrallë, edhe me problemet private të liderëve partiakë, të cilat janë trajtuar si probleme shoqërore. Sepse, është konsideruar se problemet private të një politkani mund të reflektohen edhe në jetën publike të organizatës që ai drejton, apo të një konteksti më të gjerë shoqëror.  Asnjëherë FAKTI nuk ka heshtur, siç heshtën tani partitë poltike, kur këto të fundit kishin halle e probleme. FAKTI madje ka bërë një hap edhe më tej në tejkalimin e këtij rubikoni, duke drejtuar dhe demantuar pikëpamjet e shtrëmbëruara që plasoheshin në një pjesë të mediave në gjuhën maqedonase. Edhe atëherë, edhe tani, konsiderojmë se të drejtosh a demnatosh një pikëmpaje të gabuar për ndonjë politkan shqiptar, është punë fisnike mediale, ashtu siç mund të jetë punë fisnike mediale demaskimi i veprimeve të tyre që mund të jenë në dëm të zhvillimit të shoqërisë.

FAKTIN mund ta ndihmoni duke e lënë rehat të punojë

“Faji” i vetëm i FAKTI-t, si duket, është aftësia e kësaj gazete për të mbijetuar. Rëfimi për një histori të hidhur të gazetave që nuk patën sukse këtu ndër ne, jo rrallë i ka ngja asaj kronikës së zezë me intonim morbid për aksidentimin e autobusit plot me udhëtarë ku keqardhja nuk është për ata që kanë vdekur, por për ata që kanë ngelur gjallë(!) Si është e mundur të mbijetëojë vetëm FAKTI? Është kjo një pyetje dashakeqe e disa shpirtkëqinjëve, të cilët më tepër habiten me suksesin e kësaj gazette e më pak kanë mirëkuptim për problemet reale dhe të shumta që I ka kjo gazetë. Si duket, kishte edhe të atillë, që mungesën disa ditëshe ta FAKTI-t u munduan ta kompenzojnë me jargë dollie, duke e lutur tinëz Zotin që kjo gazetë kurrë më të mos del, sepse vetëm pa FAKTI-n këta jargëprodhues mund të shohin perspektivën e tyre të mjerë në këtë shoqëri inferiore. Por, FAKTI doli, edhe pa i konsultuar ambicjet “private” të pronarit dhe drejtuesve të kësaj gazette. FAKTI ridoli sepse e kërkonin lexuesit, e kërkonte koha. Po të ngelte në mëshirën e partive politke dhe të gjitha mekanizmave institucional e shtetëror që kontrollojnë ato, FAKTI kurrë nuk do të dilte. FAKTI ridoli pa ndihmën e asnjë faktori politkk shqiptar a maqedonas në këtë shtet dhe kjo na jep kurajo që edhe në të ardhmen misionin tone professional ta kryejmë të pavarur, pa ndihmën dhe pa ndikimin e  tyre. Ndihmën më të madhe që mund ta japin partitë për FAKTI-in, është ta lëjnë rehat atë të punojë.