LUAJE MACE KRYT E BULLIT

Të gjitha redaksitë në gjuhën shqipe, si gazetat, ashtu edhe mediat elektronike, janë në zgrip. Mezi e lidhin muajin me muajin. Dhe, në këto kushte të punës, me keqardhje e them, lexuesit shqiptarë do të ngelin me këtë kapacitet shkrimesh që kemi. E pranoj, edhe atë pa fije turpi - ne, gazetarët shqiptarë, e kemi humbur misionin. Por, vetëngushëllim duhet të kemi, sepse misionin e kanë humbur edhe Aliti, Xhaferi dhe tashë së fundi edhe Ahmeti

Nuk ka media shqiptare në Maqedoni. Ashtu siç nuk ka asgjë shqiptare këtu. Për nga vokacioni ka, por në thelb asgjë nuk frymon edhe aq shqip. Askush nuk mund të më bind se pas tërë këtyre viteve shqiptarët e Maqedonisë kanë bërë diçka që mund të regjistrohet si përparim. Gjithçka shpie nga devalvimi. Edhe mediat janë në vijën e kryegjësë që kanë bërë shqiptarët e këtushëm. Mediat në shqip gjithmonë kanë qenë dhe janë të nënçmuara nga vetë shqiptarët, madje më së shumti nga politikanët shqiptarë të cilët nuk kanë bërë asgjë për mediat.

Politikanët shqiptarë kanë qenë të prirur dhe ende janë që deklarata, intervista dhe ‘fshehtësitë’ t’ua japin gazetarëve maqedonase, me një qëllim - nëse ato mos e “hanë” për të shkuar në shtratë me ta. Përderisa gazetarit shqiptar, që punon pa status dhe pa konsolidim financiar, i duhet një javë e tërë për të marrë një deklaratë apo intervistë nga ministri i Arsimit, Aziz Pollozhani, gazetaret maqedonase në çdo kohë mund të pranohen në kabinetin e tij. Ky është realiteti. Kështu veprojnë, pa përjashtim, politikanët dhe funksionarët shqiptarë.

Këto ditë zgjoi bujë të madhe një raport i Komitetit të Helsinkit për Maqedoni, ku përmenden në mënyrë paksa a priore pozitat e mediave në gjuhën shqipe. Si shkas Komiteti kishte mosdaljen në treg të javores “Lobi” dhe të përditshmes “Koha Ditore” - botimi për Maqedoni. Unë e kuptova porosinë e Komitetit. Aty theksoheshin gjëra që në disa raste ishin të mëvendta. Qëndron konstatimi se politikanët shqiptarë nuk po bëjnë asgjë për të ndihmuar mediat në shqipe, madje Komiteti shkoi aq larg, duke raportuar se mungesa e ndihmës është si pasojë e shkrimeve kritike që kanë pasur këto dy media për partinë shqiptarë në pushtet - BDI-në.

Është e vërtetë se “Koha Ditore” ka pasur qasje kritike ndaj pushtetit dhe partisë shqiptare në pushtet, por kjo është bërë në saje të përcaktimit të saj për gazetari të pavarur dhe objektivitet në informim. Shpesh kemi qenë shkaktarë të korrigjimit të shumë gjësendeve që ndodhën vitin e kaluar. Pra, pa marrë parasysh se çfarë mendojnë zyrtarët apo opozitarët, “Koha Ditore” gjithmonë do të jetë në funksion të lexuesve dhe borxhit që kemi ndaj tyre, e jo në funksion të përmbushjeve të ambicieve shterpe të kuazipolitikanëve dhe “misionarëve” të ndryshëm.

Pa pikë konsekuencash dhe pa çarë kokën për fjalën e dhënë, politikanët shqiptarë në Maqedoni mendojnë se e kanë kapur Zotin për fyti dhe se njerëzit e rëndomtë përkulen para tyre. Ata thonë se janë në mision për të arritur “ëndrrat e ditës” që i kanë ëndërruar dikur, varësisht nga origjina e tyre sociale, se për kombëtare as që duhet dyshuar. Të gjithë i pamë se çfarë “kombëtarë” janë dhe çfarë bënë dhe po bëjnë për “popullin shqiptar” këtu.

Mjafton të analizohet vokabulari i tyre në këtë aspekt. Ata madje nuk dinë të dallojnë “popullin shqiptar” nga “kombi shqiptar”. Pa dallim!

Me të ardhur në pushtet, partitë shqiptare thonë se janë “institucion” për shqiptarët dhe nga ajo parti do të varet ardhmëria e tërë korpusit etnik që e përfaqësojnë. Të gjithë, pa përjashtim, duhet të përkulen para parisë partiake dhe sherifëve lokalë. Dhe motoja është e thjeshtë - nëse nuk je me ta - je kundër tyre!

Përvoja ka dëshmuar se politikanët shqiptarë, me të ardhur në pushtet, kanë kërkuar që të gjithë t’u përkulën dhe të varen nga ata. E tërë struktura dhe superstruktuara shoqërore e shqiptarëve është peng i të menduarit politik. Të gjitha shoqëritë shqiptare kanë ndryshuar, si në Kosovë dhe Shqipëri, por këtu në Maqedoni ende asgjë nuk është ndryshuar. Ndërrohen vetëm episodistët. Kush vjen në pushtet don që të ketë në grusht të gjithë shqiptarët. Këtë e praktikoi PPD-ja, e trashëgoi PDSH-ja, ndërsa BDI-ja i vuri kapakun.

Politikanët që (s)ndihmuan mediat

Jam një nga gazetarët që nga afër ka parë punën e mediave shqiptare në Maqedoni. Karrierën e kam filluar në “Flakë” dhe kam parë se si shqiptarët vendnumëronin në dallim nga maqedonasit, të cilët kishin filluar ta kuptonin shoqërinë e hapur dhe demokratizimin e shoqërisë. Kur gjithçka filloi të ndryshohet në shoqëri, vetëm mediat shqiptare mbetën dogmatike, duke shfrytëzuar mediokër situatën për t’ua lëpirë dorën politikanëve.

Abdurrahman Aliti, Arbën Xhaferi dhe Ali Ahmeti janë njerëzit që kanë bërë shumë për veten. Thonë se kanë bërë shumë edhe për shqiptarët. Këtë e kaluara dhe e tanishmja nuk po e dëshmojnë.

Për këtë të parin as që ia vlen të kërkohet ndonjë profilizim, sepse vetë kreatura e tij thotë gjithçka. Por, jam dëshmitar që në saje të një vendimi të tij, në vitin 1998, me një ndihmë prej 40 mijë markave gjermane, është ndihmuar hapja e të përditshmes “Fakti”. Atëbotë ministër i Zhvillimit ka qenë Ambylmenaf Bexheti, i cili ka dhënë firmën për një “kredi” të tillë, e cila kurrë nuk është paguar.

Në ditën kur Arbën Xhaferi ka vendosur që të lidhet me hajna dhe më të afërt t’i ketë hajnat e jo intelektualët - atë ditë ka filluar “rrëshqitja” e shqiptarëve. Me Xhaferin fillon dëshpërimi i njerëzve të mediave, por jo vetëm i mediave. Ai, si një gazetar i dikurshëm, dhe njeri me fjalë se do avancojë intelektualët, megjithatë nuk bëri asgjë për mediat në gjuhën shqipe këtu.

Ndërkohë, Ali Ahmeti, në vazhdën e dy pararendësve, haptazi, verën e kaluar, para disa gazetarëve shqiptarë në Tetovë, tha se “BDI-ja nuk ‘përkah’ mediat!”. Mbeti i dëshpruar pronari i gazetës “Flaka”, Vait Hajro, i cili kërkoi nga Ahmeti që të ndikojë që së paku gazetave shqiptare Qeveria t’ua sigurojë letrën për shtyp.

Ishte kjo një blamazhë, sepse Ahmeti e dinte se “Flaka” ishte gazetë e partisë së tij, e hapur nga njerëzit që i kishte përreth, por që dështoi për shkaqe të kapricieve të personave dhe makinacioneve të imëta të drejtuesve të saj dhe njerëzve “të parave të BDI-së”.

Dhe, me të drejtë ishte kërkesa e Hajros, sepse gazetat shqiptare kanë nevojë për një ndihmë shumë të vogël. Besoni se tri gazetat shqiptare do të mund të mbiekzistojnë nëse Arbën Xhaferi ndan aq mjete sa i kushton “Jaguari” i tij apo nëse Ali Ahmeti nuk e kishte blerë “Audi”-në e ri. Ato janë të tyre. I kanë blerë. Dhe qejf-hesapi - voziten në to. Por, hipokrizia e një morali mbetet e pashlyer. Sepse politikanët shqiptarë ua kanë borxh shqiptarëve që në botën e globalizimit dhe multimedializmit të informojnë për ngjarjet. Dhe, me të drejtë, në një vend Komiteti i Helsinkit për Maqedoni, në raportin e fundit akuzon politikanët shqiptarë se thyejnë Kushtetutën, duke mos mundësuar ekzistimin e mediave në gjuhën shqipe.

Shoqëria shqiptare në Maqedoni, në përgjithësi, por edhe shtresa mediale, nuk është në hap me tregun medial maqedonas. Përderisa në Maqedoni ekzistojnë tetë gazeta ditore në maqedonisht dhe momentalisht vetëm një në shqip, assesi nuk përputhet ambivalenca e rentabilitetit të këtyre mediave.

Politikanët shqiptarë ende nuk e kanë kërkuar hisen në shtet. Në Maqedoni ka të drejta të vazhdueshme fiktive politike për shqiptarët dhe të drejta reale ekonomike për maqedonasit. Padrejtësia ekonomike shihet edhe në prizmën e mediave. Shembull klasik: kompanitë maqedonase lavdërohen se kanë klientelë shqiptare dhe duke u falënderuar shqiptarëve kanë krijuar kapital. Por, kur vjen puna e reklamimit dhe këto kompani as që duan që prodhimet e tyre t’ua ofrojnë shqiptarëve nëpërmjet mediave në gjuhën shqipe. Në rregull, nuk duan..., nuk duan!

Elektroekonomia e Maqedonisë, si kompani më e pasur shtetërore gati se për çdo ditë ka shpallje në disa gazeta maqedonase dhe asnjëherë deri më tani nuk ka publikuar në gazetat në gjuhën shqipe, edhe pse 50 për qind e kapitalit të saj grumbullohet nga shqiptarët.

Vetëm vitin e kaluar Ministria e Mbrojtjes, për shpallje dhe reklamime, ka ndarë mbi 100 mijë euro. Asnjë shpallje nuk ka shkuar në mediat shqiptare. Ngjashëm është me shumë ministri dhe kompani shtetërore.

Këto disa shembuj janë ilustrativë dhe nuk duhet komentuar, por duhet t’u bie në sy shqiptarëve që janë në pushtet.

Tirazhi - alibi e demoduar

Pasi që janë etabluar mirë, dhe pasi tri gazeta i bleu WAZ-i, udhëheqësit e mediave maqedonase thonë se hapja dhe shuarja e gazetave është nga shkaku se ato nuk janë gjetur në treg - nuk kanë pasur tirazh dhe reklama. Shumë e ka lehtë Aleksandar Damovski i “Vreme”-s t’i thotë këto fjalë, kur pas tij qëndron një biznesmen maqedonas dhe një bisnesmen turk që kanë investuar disa milionë euro. Damovski e di mirë se me çmim prej 10 denarësh nuk mund të nxirret asgjë prej gazetës. Gjashtë denarë duhet të ndahen menjëherë për shtypshkronjën dhe tre denarë për distribuesit, të cilët edhe ashtu nuk i japin paratë. Pra, nga shitja nuk ekziston gazeta. Nëse një gazetë shitet 100 mijë copë, prapëseprapë nuk ka lëverdi. Pra, i vetmi shpëtim është reklama. Në gazetat, radiot dhe televizionet maqedonase reklamat vazhdimisht rrjedhin.

Agjencitë e marketingut dhe kompanitë nxjerrin një alibi të demoduar: “Gazetat shqiptare kanë tirazh të ulët. Për këtë nuk reklamojmë!”. Dhe pjesërisht kanë të drejtë, sepse tirazhi maksimal i tri gazetave ditore - “Fakti”, “Flaka” dhe “Koha Ditore” nuk ishte më shumë se dhjetë mijë copë. Shkaqet janë nga më të ndryshmet, por megjithatë mungesa e mjeteve financiare nuk mundëson që shtypi ditor në gjuhën shqipe të avancohet.

Të gjitha redaksitë në gjuhën shqipe, si gazetat ashtu edhe mediat elektronike, janë në zgrip. Mezi e lidhin muajin me muaj. Dhe, në këto kushte të punës, me keqardhje e them, lexuesit shqiptarë do të ngelin me këtë kapacitet shkrimesh që kemi. E pranoj, edhe atë pa fije turpi - ne, gazetarët shqiptarë, e kemi humbur misionin. Por, vetëngushëllim duhet të kemi, sepse misionin e kanë humbur edhe Aliti, Xhaferi dhe tash së fundi edhe Ahmeti.

Gazetaria është mision, ngjashëm siç pretendojnë politikanët shqiptarë, por është edhe profesion. Gazetarët shqiptarë rrezikojnë të humbin edhe profesionin. Në shoqërinë shqiptare më të vlefshëm se gazetarët janë hajnat, vrasësit, keqbërësit, dhunuesit dhe shoferët e funksionarëve. Kjo flet mjaft. Nëse politikanët shqiptarë nuk e dinë këtë, atëherë janë në mashtrim të madh. Atyre po ua rrehin krahët “këshilltarët” dhe po u thonë mirë jeni dhe nuk duhet vënë veshin se çfarë shkruajnë gazetarët shqiptarë, sepse a priori jepen etiketime se “janë të PDSH-së” ose “i paska paguar Ali Ahmeti”.

Biznesmenët maqedonas qëndrojnë pas mediave, biznesmenët shqiptarë nuk dinë çka janë mediat

Logjika e tregur mediale në Maqedoni flet se mediat maqedonase kanë mbështetjen e drejtpërdrejtë nga biznesmenë, të cilët ose janë pronarë të tyre ose në mënyrë të tërthortë qëndrojnë pas këtyre mediave. “Vest” dhe “Utrinski Vesnik” janë media të dy biznesmenëve më të pasur në Maqedoni. Të mos flasim për mediat elektronike, të cilat janë pronë e biznesmenëve apo politikanëve dhe aspekti financiar i tyre nuk vihet në pyetje, sepse para përherë sigurohen, në këtë apo në atë mënyrë.

Këtë fat nuk e ka asnjë media shqiptare këtu. Të gjitha mediat në gjuhën shqipe janë themeluar në bazë të entuziazmit të themeluesve të tyre, që kryesisht janë gazetarë. Por, rrethanat dhe mungesa e përkrahjes siç e kanë mediat maqedonase determinon që shqiptarët të kenë informim të plogësht karshi maqedonasve.

Pa pardon sulmohen mediat në gjuhën shqipe se gjoja nuk janë profesionale. Këtë konstatim e kanë shpikur vetë shqiptarët, sepse e vërteta është ndryshe. Mediat në gjuhën shqipe, në krahasim me ato maqedonase, kanë qenë në funksion të shqiptarëve, ndërsa mediat maqedonase janë shembull i mirë se si nuk duhet të jetë gazetaria. Por, shqiptarët u marrin lakmi mediave maqedonase vetëm se janë mësuar që në to të lexojnë sharje dhe fyerje në llogari të background-it të tyre etnik. Shqiptarët janë mazohistë dhe mezi presin të shohin se sa i ka sharë “Dnevnik” dhe nxitojnë për ta lexuar. Nuk kanë lënë gjë pa u thënë shqiptarëve mediat maqedonase, ndërsa të gjitha monitorimet kanë rezultuar se mediat shqiptare megjithatë nuk e kanë “gjuhën e urrejtjes”.

Dhe duhet pranuar, mediat shqiptare janë në pozitë pa shtegdalje. Për këtë fajtorë do të jemi të gjithë. Megjithatë, gazetarët shqiptarë nuk duhet të dëshpërohen, sepse janë dëshmuar se kanë respektuar misionin e informimit dhe si parim kryesor kanë objektivitetin. Por, jemi të pafuqishëm para maqedonasve dhe shqiptarëve në pushtet, por edhe atyre jashtë pushtetit. Pozitën tonë më së miri e përshkruan proverbi popullor: “Luaje macë kryt’ e bullit!”. Ne jemi macja, e politikanët janë bualli. Ne po mundohemi që me thonj të grithim diçka dhe të mjaullijmë, ndërsa bualli është buall - është i mirë vetëm për të tërhequr plugun!

Dioptria e shtrembëruar e ndërkombëtarëve

Edhe përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare të pranishëm në Maqedoni, si edhe në politikë, kanë dështuar në përkrahjen që ua kanë dhënë mediave gjatë këtyre viteve. Kuptohet, përkrahja gjithmonë ka qenë e dhënë pas një “deal”-i të pronarëve të mediave dhe donatorëve. Ambasadat, OSBE-ja, BE, IOM, Press Now, Media Hilfe dhe shumë organizata të ndryshme kanë ndarë paratë me pronarët e mediave dhe këtë e dinë të gjithë. Por, është për t’u habitur se kjo praktikë është bërë në kontinuitet dhe ua ka mbushur xhepat të dyja palëve.

Nga ana tjetër, ambasadat e huaja dhe organizata të ndryshme ndërkombëtare përkrahin financiarisht disa aktivitete triviale të organizatave joqeveritare, madje ambasadori amerikan ka dhënë para për homoseksualët. Jepen mjete marramendëse për gjëra triviale infrastrukurore dhe seminare shterpe, ndërsa ndërkombëtarët thonë se duhet të ndryshohet mendja e njerëzve të këtushëm. Por, ata sikur nuk dinë se vetëm nëpërmjet informimit mund të ndryshohet mendësia e njerëzve.

Është shumë e keqe një tendencë që është duke u zbatuar nga ndërkombëtarët. Ata japin mjete për projekte multientike. Rasti i tillë është i OSBE-së, e cila për një radio multietnike ka ndarë mjete financiare, por që këtë radio nuk e dëgjojnë më shumë se 100 veta.

Ndërkombëtarët kërkojnë barazi, por harrojnë se shqiptarët janë larg maqedonasve në aspekt të informimit dhe duhet ndihmuar që mediat shqiptare t’u afrohen atyre maqedonase. Kështu do të kishte barazi. Në të kundërtën, të gjitha që thuhen nga ana e tyre janë fjalë boshe.

(Autori është redaktor përgjegjës i “Kohës Ditore”, botimi për Maqedoni

Autore :HAJRIE AZEMI, Kryetare e SHGSHM