MEMORANDUMI PËR ÇËSHTJEN SHQIPTARE

Memorandumi për çështjen shqiptare i Forumit të Intelektualëve Shqiptarë drejtuar ministrave të Jashtëm të SHBA-së, Anglisë, Francës, Gjermanisë dhe Rusisë më 26 tetor 1995

Shpërbërja e Jugosllavisë komuniste nxori në pah çështjet e pazgjidhura kombëtare të popujve që jetuan në të. Pikërisht çështjet e pazgjidhura kombëtare të kësaj sajese artificiale dhe në veçanti hegjemonizmi e ekspansionizmi serb, sistematik e i përhershëm, qenë shkaktarët vendimtarë të shpërbërjes së saj dramatike. Shpërbërja e saj ritheksoi, në të vërtetë, problemin e vjetër mbinjëshekullor, që në historinë dhe në politikën ndërkombëtare njihet me emrin çështja e Ballkanit.

1. Kriza ballkanike dhe politika ndërkombëtare

Tragjedia e sotme e Bosnjës është një tragjedi tipike ballkanike, ku ndeshen interesat etnike dhe gjeostrategjike. Mjerisht, zhvillimet e krizës veriperëndimore ballkanike dëshmojnë edhe për krizën e politikës ndërkombëtare.

Çështja kombëtare shqiptare, krahas çështjeve kombëtare serbe, kroate e boshnjake, përbën sot kyçin e çështjes ballkanike.

Vlerësojmë se çështja shqiptare në krizën ballkanike nuk ka gjetur trajtimin përkatës nga forumet e politikës ndërkombëtare. Ajo po minimizohet, ndonjëherë edhe po injorohet plotësisht nga faktorët ndërkombëtarë, që kanë marrë përgjegjësinë për zgjidhjen e konflikteve në hapësirën e ish-Jugosllavisë.
Edhe në këtë fundshekull kërkohet nga kombi shqiptar të sakrifikojë interesin e tij kombëtar për hir të paqes ballkanike. Synimet e Shqipërisë për integrim ndërkombëtar kushtëzohen me pranimin e status kvosë së çështjes shqiptare. Imponohen zgjidhje modus vivendi në formë të një autonomie për Kosovën, edhe pse e tejkaluar historikisht, dhe të një statusi minoritar për shqiptarët në Maqedoni, në Mal të Zi dhe në Serbinë Jugore (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë).

Qëndrimi i disa faktorëve të politikës ndërkombëtare ndaj pushtimeve serbe në hapësirën e ish-Jugosllavisë të përkujton sot, mjerisht, qëndrimet e konferencave të mëhershme ndërkombëtare, vendimet e të cilave qenë tragjike për kombin shqiptar.

Në shpërbërjen dramatike të Federatës së ish-Jugosllavisë lufta po legjitimohet në fakt si mjeti më efektiv i arritjes së synimeve të disa përbërësve kombëtarë të saj. Regjimi serb bëri me luftë spastrimin etnik të boshnjakëve, ndërsa në paqe bën spastrimin e heshtur etnik të shqiptarëve. Vallë, mos do të thotë kjo se popujt e papërcaktuar për luftë dhe të pambështetur prej ndonjë Fuqie të Madhe, siç është aktualisht kombi shqiptar nën ish-Jugosllavi, do të mbeten edhe më tutje popuj të pushtuar e të sunduar nga të huajt?

Disa qendra të politikës ndërkombëtare, që predikojnë, nga njëra anë, zgjidhjen paqësore të problemeve ndëretnike e ndërshtetërore, duket se, nga ana tjetër, pranojnë de fakto heshtazi realitetin e krijuar me dhunë, siç është rasti me Bosnjë-Hercegovinën e Kroacinë dhe me Kosovën e viset e tjera etnike shqiptare.

Angazhimi i tashëm deklarativ i Serbisë për zgjidhjen e problemeve me dialog politik, pas pushtimit të pjesëve të ish-njësive federale, duke përfshirë këtu edhe Kosovën, s’është tjetër veçse hipokrizi politike kolonialiste e aktit të kryer.

Çështja kombëtare shqiptare ka përmasa ballkanike e evropiane dhe kërkon trajtim përkatës, me përgjegjësi të plotë historike e politike: vetëdijësimin e plotë ndërkombëtar për pozitën kombëtare të shqiptarëve sot dhe për falsifikimin e historisë së tyre nga pushtuesit fqinjë. Mostrajtimi i kësaj çështjeje kapitale ballkanike, krahas çështjeve kombëtare të myslimanëve, serbëve e kroatëve në Bosnjë, nuk siguron stabilitetin e gadishullit.

Si komb i ndarë përgjysmë dhe si kombi më i copëtuar nën ish-Jugosllavi dhe në Ballkan, kombit shqiptar, i cili, bashkë me grekët e rumunët, është popull rrënjës dhe më i vjetër i këtij gadishulli të trazuar, i takon e drejta të marrë pjesë si subjekt i barabartë politik me popujt e tjerë në të gjitha tryezat ndërkombëtare, që synojnë zgjidhjen e drejtë e të qëndrueshme të çështjeve ballkanike dhe shndërrimin e gadishullit në zonë paqeje e bashkëpunimi të ndërsjellë.


2. Historia e çështjes shqiptare

Perëndimi mund ta njohë historinë shqiptare, ndonëse jo rrallë vetëm nga propaganda serbe. Kur përsëriten ose përçudnohen përvojat dhe situatat e ngjashme historike, është e pashmangshme të mos u referohesh argumenteve historike. Nuk është e tepërt t’Ju përkujtojmë disa të dhëna thelbësore, që e bëjnë çështjen shqiptare çështje më tragjike kombëtare në Ballkan dhe në Evropë, që nga Kriza Lindore e këndej.

Për shkak të pozitës gjeostrategjike, në udhëkryqin e Perëndimit e Lindjes, shqiptarët janë gjendur nën pushtimet e gjata romake, bizantine, osmane e sllave, që kanë vonuar emancipimin kombëtar e shtetëror të tyre.

Gjatë procesit të shpërbërjes së Perandorisë Osmane, kundër sundimit shumëshekullor të së cilës luftuan shqiptarët e të tri përkatësive konfensionale, dhe gjatë luftërave ballkanike, mbi gjysma e popullit autokton shqiptar në trojet e veta etnike e historike ra nën sundimin serb, malazias e grek.

Tragjedinë e sotme të Bosnjës e kanë përjetuar shqiptarët, larg syve të botës, në prag dhe fill pas Kongresit të Berlinit, kur Serbia e Mali i Zi bënë spastrimin etnik të rreth 350 mijë shqiptarëve nga brezi veriperëndimor etnik (Sanxhaku i Nishit i Vilajetit të Kosovës dhe viset shqiptare në Mal të Zi), pa të drejtë kthimi në vatrat e tyre dhe kompensim të pasurisë së ligjshme.

Më 1913, me vendimin e Konferencës së Ambasadorëve në Londër, Greqia aneksoi Çamërinë, një krahinë etnike shqiptare, prej nga pjesa dërrmuese e shqiptarëve myslimanë u këmbyen me dhunë me grekët në Turqi, ndërsa shumica e shqiptarëve ortodoksë u helenizuan. Më 1944-1945 Greqia dëboi me dhunë ushtarake në Shqipëri 25 mijë shqiptarë nga Çamëria.

Çështjen shqiptare e krijuan Fuqitë e Mëdha që nga Kongresi i Berlinit, ku shqiptarët nuk u njohën si komb; e bëri tragjike Konferenca e Ambasadorëve në Londër, duke sanksionuar pushtimet serbo-malazeze e greke të trojeve etnike shqiptare; i vulosi pastaj, po ashtu padrejtësisht, Konferenca e Versajës, duke mos njohur vullnetin politik e kombëtar të shqiptarëve dhe duke pranuar aneksimet e dhunshme, për të mos ua prishur qejfin protektorëve shekullorë të ortodoksizmit në Ballkan.

Këto konferenca ndërkombëtare bënë krime historike, duke përligjur pushtimin dhe pastrimin etnik të trojeve etnike e historike shqiptare si zotërime osmane dhe duke identifikuar shqiptarët myslimanë me turqit. Me trojet shqiptare u bënë pazarllëqe të tmerrshme: për të zotëruar Austro-Hungaria në Bosnjë-Hercegovinë, u lejuan Serbia e Mali i Zi të zotërojnë mbi Kosovën dhe viset e tjera shqiptare në Serbinë Jugore dhe në Mal të Zi!

Në kohën e Krizës Lindore në Ballkanin Jugor ishte kjo shtrirje etnike; 1,6 - 1,7 milion shqiptarë në 58 mijë km2 të trungut etnik, 1,4 milion grekë më 51300 km2, 1,6 milionë serbë në 38 mijë km2 dhe 190 mijë malazez në 4 700 km2.

Në Kongresin e Berlinit dhe në Konferencën e Ambasadorëve në Londër, Greqia zgjerohet 2,7 herë, Mali i Zi 3 herë dhe Serbia 2,8 herë, me zgjerimin mbi Vojvodinën në Konferencën e Versajës. Tani Serbia pretendon të shtrijë sovranitetin shtetëror edhe mbi gjysmën e Bosnjë-Hercegovinës dhe mbi një pjesë të Kroacisë, pra edhe mbi 25 mijë km2.

Historikisht shqiptarët qenë kombi më i pambrojtur dhe më i vetmuar, sepse nuk i takonin asnjë familjeje të madhe evropiane.

3. Terrori shtetëror dhe albanofobia

Terrori shtetëror serb mbi shqiptarët përbën një kapitull të veçantë të politikës shekullore serbe, nën patronazhin rus, që nga pushtimet e para të trojeve shqiptare. Strategji e përhershme e projekteve monstruoze serbe që nga gjysma e dytë e shekullit të kaluar dhe gjatë gjithë shekullit tonë ishte pastrimi etnik i trojeve shqiptare dhe sllavizimi i tyre.

Që nga luftërat ballkanike e deri më sot Serbia dhe Jugosllavia, mbretërore e komuniste, kanë vazhduar gjenocidin mbi shqiptarët etnikë, duke vrarë me mijëra veta, duke shpërngulur për në Turqi rreth një milion shqiptarë dhe duke shpronësuar e kolonizuar 381245 hektarë tokë të tyre me rreth 150 mijë serbë e malazez. Tani Serbia ka vendosur në Kosovë mbi 20 mijë kolonë serbë nga Kroacia. Ky terror serb, që synon spastrimin etnik të trojeve shqiptare, po vazhdon edhe sot në format më brutale. Eksodi masiv i mbi 500 mijë shqiptarëve në Perëndim sot i detyrohet këtij terrori.

Kosova dhe viset e tjera etnike shqiptare nën ish-Jugosllavi gjatë gjithë historisë kanë pasur karakter etnik shqiptar, ndërsa sa kohë që ishin nën sovranitetin e sllavëve të jugut, ato kanë qenë të pushtuara prej tyre dhe vetëm si të tilla janë shpallur pastaj toka sllave.

Sloganet Kosova Jerusalem serb, Serbi e Vjetër, djep i Serbisë, shqiptarët e pakryqëzuar etj., janë një arsenal mitologjik i propagandës kundërshqiptare, me të cilën shprehet albanofobia shekullore serbe.

Politika shtetërore serbe e ka ngritur Kosovën në mitemë kombëtare për ta mbajtur ende koloni të vet.

Pretendimet serbe për të drejtën historike e etnografike mbi Kosovën tingëllojnë sot absurde, sepse mbështeten në pushtimin e saj gjatë shek.13 e 14 nga shteti mesjetar serb i Rashit, i cili djepin e kishte jashtë Kosovës së sotme, si dhe në përvetësimin serb të kishave romako-bizantine.

Skizma e kishës katolike dhe e asaj ortodokse më 1054 kalonte mespërmes trojeve iliro-shqiptare. Atëherë edhe shqiptarët u përkisnin të dy këtyre riteve. Kisha e pavarur ortodokse serbe njihet vetëm në shek.14.

Lamenti serb për betejën e humbur në Kosovë më 1389 mund të jetë, në të vërtetë, vetëm lament për tragjedinë e gjithë koalicionit ballkanik të shkaktuar nga invazioni aziatik, e jo kompleks për revanshin mbi shqiptarët etnikë.

Edhe sot Serbia rrënon monumentet historike e kulturore shqiptare dhe ngre monumente kishtare e historike serbe, duke mbuluar me mbishkrime cirilike Kosovën, mu si në mesjetë, për të krijuar imazhin serb të saj.

Sipas burimeve sllave, elementi serb në Kosovë para luftërave ballkanike përbënte 5 për qind të popullsisë së saj, ndërsa sot ai është 8 për qind. Sipas logjikës kolonialiste serbe për Kosovën, tërë Ballkani do të ishte i turqve, sepse e sunduan pesë shekuj me radhë; të gjitha republikat e ish-Bashkimit Sovjetik do të ishin ruse, sepse u mbizotëruan prej rusëve; India do të ishte britanike, Algjeria franceze etj.
Trojet etnike shqiptare të pushtuara nga sllavët e jugut, për shkak të pasurisë natyrore dhe pozitës së ndjeshme gjeostrategjike në Ballkan, edhe sot mund të jenë vetëm koloni e fundit në Evropë, ndërsa shqiptarët e robëruar ind i huaj në çfarëdo organizimi të tyre shtetëror.

Kompaktësia gjeografike dhe vazhdimësia historike iliro-shqiptare janë argument i pamohueshëm i së drejtës etnohistorike të shqiptarëve për trojet e tyre etnike.

Kosova ka identitetin e vet historik dhe etnik iliro-shqiptar që nga Dardania antike, Vilajeti i Kosovës më 1867, njëri nga të katër vilajetet e Shqipërisë në Perandorinë Osmane, dhe legjitimitetin e çlirimit të vet nga pushtimi osman më 1912 dhe pushtimi fashist më 1944. Kosova ka gjithashtu integritetin gjeografik, ekonomik, demografik e kulturor. Kosova nuk mund të jetë çështje e sovranitetit serb, sepse është aneksuar me dhunë ushtarake më 1912, 1918 e 1945.

Akuza politike serbe për secesionizmin e shqiptarëve është apriorizëm spekulues për të përligjur shkëputjen e dhunshme nga tërësia etnike dhe për të satanizuar ligjshmërinë e natyrshme historike të tyre për integrimin kombëtar.

Kosova është toka ku dyndja sllave në mesjetën e hershme u ndërpre. Ajo preu në mes një ëndërr pansllave: pushtimin dhe sllavizimin e gadishullit kryesor të Evropës. (Ismail Kadare)

4. Statusi kombëtar

Vullneti politik e kombëtar i shqiptarëve nën ish-Jugosllavi nuk po merret në konsiderim as sot, me arsyetimin sofistik të nocionit minoritet, me të cilin po mbulohet pa mbështetje racionale, as empirike, jo më pak se gjysma e tërësisë së këtij kombi. Nocioni minoritet, me të cilin përfshihet gjysma e tërësisë së kombit shqiptar, të copëtuar qëllimisht në njësi të veçanta administrative të ish-Federatës jugosllave, me gjithë kompaktësinë gjeografike dhe vazhdimësinë historike e etnike mes tyre, nga njëra anë, dhe shtetit të tyre kombëtar, nga ana tjetër, nuk është adekuat dhe nuk shpreh realitetin e njëmendtë. Ai është thjesht një apriorizëm tjetër spekulues.

Copëtimi i gjysmës së tërësisë së kombit shqiptar dhe të trojeve të tij etnike në tri republika të ish-Jugosllavisë dhe në Krahinën Autonome të Kosovës, të kontrolluar nga serbët, ishte metodë kolonialiste serbo-malazeze e maqedonase për rrënimin e qenies kombëtare shqiptare. Kështu, të copëtuar nën sovranitetin e sllavëve të jugut, shqiptarët jo vetëm që nuk mund të realizonin komunikimin minimal me shtetin e tyre kombëtar, por, për më tepër, ndarja e tyre në katër njësi të veçanta të ish-Federatës jugosllave synonte çintegrimin sa më të madh të entitetit të tyre historik, politik, ekonomik, kulturor e gjuhësor, si dhe pengimin e përhershëm e sistematik për bashkimin e tyre me gjysmën tjetër të kombit shqiptar.

Vija e ndarjes së trojeve etnike shqiptare, në të cilat shqiptarët janë popullatë e vetme ose shumicë dërrmuese, me kufij administrativë të ish-Federatës jugosllave, që sot njihen si kufij shtetërorë të Serbisë (me Kosovën e aneksuar), të Maqedonisë e të Malit të Zi, përshkon në të vërtetë mespërmes indin shqiptar, duke bërë kështu këtë gjysmë të kombit shqiptar të paaftë për t’u zhvilluar normalisht në mjedisin e vet kombëtar, historik, kulturor e gjuhësor, si popujt e tjerë të Ballkanit.

Çështja shqiptare nën ish-Jugosllavi nuk mund të trajtohet para së gjithash si çështje e të drejtave dhe e lirive të njeriut, por si çështje etnike e një kombi të ndarë; i vetmi komb në Ballkan dhe në Evropë i ndarë më dysh dhe i pabarabartë me popujt e tjerë të gadishullit dhe të Kontinentit të vjetër.

Çështja shqiptare nuk mund të trajtohet sot si çështje minoritare as në Federatën serbo-malazeze, sepse shqiptarët janë më shumë se malazeztë, që përbëjnë vetëm 5 për qind të kësaj federate, por kanë republikën e tyre, ndërsa shqiptarët 16,6 për qind, ose 1/3 e popullsisë në Serbinë shumetnike.

As në Maqedoni shqiptarët nuk mund të jenë minoritet, sepse përbëjnë më shumë se 1/3 e popullsisë së këtij shteti, gjithashtu shumetnik.

Shqiptarët nën ish-Jugosllavi nuk ishin minoritet as në raport me gjysmën tjetër të kombit shqiptar, që jeton brenda kufijve politikë të Shqipërisë së sotme.

Çështja shqiptare nuk ngrihet sot prej çështjes minoritare në çështje të kombit të ndarë si rrjedhim i shtimit demografik të pakontrolluar të shqiptarëve nën ish-Jugosllavi, si e ka paraqitur dhe e paraqet edhe sot propaganda kundërshqiptare. Në kohën kur u njoh pavarësia e Shqipërisë së sotme, jashtë kufijve të saj mbetën mbi gjysma e trojeve dhe e kombit shqiptar nën sundimin serb, malazias e grek. Nga trungu etnik shqiptar u shkëputën 29 mijë km katrorë me 1,2 milion shqiptarë, kurse Shqipëria e pavarur mbeti atëherë me 28 mijë km katrorë dhe rreth 750 mijë banorë!

Sot 7 milionë shqiptarë në Ballkan shtrihen në 55-60 mijë km katrorë, por janë sovranë vetëm mbi 28565 km katrorë; 7,5 milionë serbë zotërojnë mbi 100 mijë km katrorë, 500 mijë malazez 13,713 km, 1,3 milion maqedonas 25713 km dhe 9,5 milionë grekë 130938 km katrorë.

5. Vullneti politik dhe e drejta e vetëvendosjes

Populli shqiptar nën ish-Jugosllavi, që përbën gjysmën e gjithë kombit shqiptar në Ballkan, që pa vullnetin e vet politik u gjend nën shtetin e sllavëve të jugut, kërkon të respektohet vullneti i tij politik e kombëtar. Kjo gjysmë e gjithë kombit shqiptar kërkon që fati kombëtar, historik, politik dhe, më në fund, edhe ai qytetar i saj të mos lihet nën sovranitetin e shteteve fqinje, përkatësisht nën Serbi, nën Maqedoni dhe nën Mal të Zi, por të jetë i barabartë, i lirë e sovran.

Shqiptarët nën ish-Jugosllavi ishin populli i tretë për nga madhësia pas serbëve dhe kroatëve, tetë herë më shumë se malazeztë, dy herë e gjysmë më shumë se maqedonasit dhe më shumë se sllovenët e myslimanët. Megjithëkëtë, vetëm shqiptarëve, si komb josllav, iu mohua e drejta e subjektivitetit politik për të pasur republikën e tyre në ish-Federatën jugosllave, ashtu siç nuk iu lejua prej kohësh as të bashkoheshin me shtetin e tyre kombëtar.

Kërkesat e ligjshme e të natyrshme për të vendosur për fatin e vet komëbtar, kjo gjysmë e kombit shqiptar i ka artikuluar me rrugë demokratike e institucionale disa herë: nëpërmjet Rezolutës së Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar të Kosovës e të Rrafshit të Dukagjinit në Konferencën e mbajtur më 31 dhjetor 1943 dhe 1 e 2 janar 1944 në fshatin Bujan të Malësisë së Gjakovës, që e nënshkruan përfaqësuesit shqiptarë, serbë e malazez (sipas kësaj Rezolute, shqiptarëve në Jugosllavi u njihej e drejta e bashkimit me Shqipërinë pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore); nëpërmjet manifestimeve të njohura demokratike të shqiptarëve më 1968 e 1981 për Republikën e Kosovës; Deklaratës Kushtetuese të Kosovës më 2 korrik 1990, Kushtetutës së Republikës së Kosovës më 7 shtator 1990 dhe Referendumit për pavarësinë e sovranitetin e Republikës së Kosovës më 26-30 shtator 1991, si dhe referendumeve të shqiptarëve për statusin e kombit shtetformues në Maqedoninë Perëndimore dhe për autonominë politiko-territoriale në Serbinë Jugore dhe në Mal të Zi.

Vetëvendosjen politike e kombëtare të shqiptarëve nën ish-Jugosllavi e konsiderojmë të vetmen zgjidhje të drejtë e të qëndrueshme të çështjes shqiptare. Kjo është një e drejtë e tyre legjitime etnike, historike e demokratike për pavarësi e sovranitet kombëtar.

Vetëvendosja me referendum të lirë, nën mbikëqyrjen ndërkombëtare, ku respektohet vullneti plebishitar për statusin politik kombëtar, nuk cenon rendin e ri ndërkombëtar.

Këtë e sanksionojnë e drejta ndërkombëtare dhe aktet e OKB-së, si Karta e Kombeve, Pakti Ndërkombëtar i të Drejtave Civile e Politike, Deklarata për Njohjen e Pavarësisë së Vendeve e Popujve të Kolonizuar etj.

Jugosllavia e mbetur ende nuk është njohur ndërkombëtarisht, ndërsa Kosova ishte subjekt përbërës i ish-Jugosllavisë.

Shqiptarëve nën ish-Jugosllavi u takon e drejta e vetëvendosjes edhe për arsye thjesht politike: shqiptarët nuk morën pjesë në formimin e federatës së sotme serbo-malazeze; ricopëzimi i trojeve kompakte etnike shqiptare, pas pavarësimit të IRJ të Maqedonisë, thelloi edhe më tepër çintegrimin kombëtar dhe shtoi përmasat kolonizuese të fqinjëve mbi shqiptarët. Ata sot janë komb i shtypur, i diskriminuar dhe i rrezikuar.
Çështja e shqiptarëve nën ish-Jugosllavi nuk mund të trajtohet sot si çështje e brendshme e Serbisë, e Maqedonisë dhe e Malit të Zi. Aq më pak Serbia mund të mohojë të drejtën e vetëvendosjes së shqiptarëve derisa mbështet dhe mbron të drejtën e vetëvendosjes së serbëve në Bosnjë.

Distanca etnike ndërmjet shqiptarëve dhe sllavëve të jugut është shumë më e madhe sesa ndërmjet serbëve e malazezve, në njërën anë, dhe kroatëve, maqedonasve e sllovenëve, në anën tjetër. Derisa prejardhja e tyre sllave nuk mjaftoi për të jetuar në shtetin e përbashkët, shqiptarët aq më pak kanë arsye të pranojnë zgjidhjen politike nën sovranitetin e Serbisë, të Malit të Zi e të IRJ të Maqedonisë, ku do të mbeteshin burim konfliktesh etnike, me implikime ballkanike dhe evropiane.

Në raportet e këtilla as Shqipëria e sotme nuk do të mund të zhvillohej në frymën e demokracisë moderne dhe të kishte marrëdhënie të mira me shtetet fqinje. Është e jashtëzakonshme në historinë e njerëzimit që njërës gjysmë të një kombi t’i njihet, kurse gjysmës tjetër të po atij kombi t’i mohohet e drejta e pavarësisë dhe e sovranitetit. Kështu, edhe gjysmës sovrane e të pavarur të kombit shqiptar i është zvogëluar dyfish mundësia dhe aftësia e plotë e zhvillimit të përgjithshëm kombëtar. Gjysmës tjetër të robëruar, së cilës nuk i bëhet e mundshme e drejta e vetëvendosjes, përveç pamundësisë së zhvillimit kombëtar normal, i kanoset vazhdimisht rreziku i shkombëtarizimit në këtë hapësirë. Shteti i sotëm shqiptar është vetëm një torzo, e privuar nga gjymtyrët e saj.

Është iluzor pohimi Ballkani ballkanasve derisa gjysma e kombit shqiptar të jetë nën sovranitetin e shtetëve fqinje ballkanike.

Shqiptarët nuk janë pajtuar kurrë me vendimet e padrejta të konferencave ndërkombëtare. Tendosjet e përhershme ndëretnike dhe konfliktet e herëpashershme me pushtuesit e tokave të tyre janë njëri nga argumentet e mospajtimit me pozitën kombëtare dhe trajtimin kolonial të tyre. E drejta e vetëvendosjes së gjysmës së kombit shqiptar u mohua vazhdimisht dhe mohohet edhe sot. Kështu, interesat politike e kombëtare të serbëve, të malazezve, të maqedonasve dhe të grekëve u sendërtuan dhe vazhdojnë të sendërtohen edhe sot në dëm të kombit shqiptar.

Shqiptarët e viseve etnike të pushtuara kurrnjëherë nuk kanë gëzuar të drejtat themelore njerëzore e kombëtare. Gjendja e këtillë vazhdon edhe sot, kur tmerrësisht shkilen të drejtat e tyre njerëzore e kombëtare. Në esencë, atyre ende u mohohet vrazhdësisht e drejta e zhvillimit të lirë e të pavarur kombëtar.

Vetëvendosja për shqiptarët sot është çështje e ekzistencës kombëtare, çështje e lirisë dhe e pavarësisë, e çlirimit nga golgota koloniale e shtypjes, e shfrytëzimit dhe e diskriminimit.

Nuk mund të lejohen kritere të ndryshme politike e juridike ndërkombëtare për çështjet e njëjta kombëtare: t’u njihet e drejta e vetëvendosjes kombëtare 1 - 1,2 milionë serbëve, 2,5 milionë boshnjakëve dhe 600-700 mijë kroatëve në Bosnjë-Hercegovinë; 500 mijë malazezve dhe 1,3 milion maqedonasve, ndërsa t’i mohohet, nga ana tjetër, gjysmës së kombit shqiptar, përkatësisht rreth 3 milionë shqiptarëve nën ish-Jugosllavi (2 milionë shqiptarë në Kosovë, 700-800 mijë në IRJ të Maqedonisë, 100 mijë në Serbinë Jugore dhe 50 mijë në Mal të Zi).

6. Bashkimi kombëtar

Mund të pohohet se nuk janë të vetmit shqiptarët që kanë mbetur jashtë kufijve të shtetit kombëtar, se i tillë është rasti i hungarezëve ose ai i rusëve. Krahasimi i kombit të ndarë shqiptar me këto dy kombe nuk është i qëndrueshëm, qoftë vetëm edhe për këto dy arsye: e para, të dy këto kombe kishin perandoritë e tyre dhe për pasojë përshtrirjen e tyre kombëtare, kurse shqiptarët gjatë gjithë ekzistencës së tyre historike nuk kanë qenë komb përshtrirës, pra nuk kanë mëkate historike pushtimi popujsh e tokash të huaja; e dyta, me rastin e zhbërjes së Monarkisë Austro-Hungareze më 1918, rreth 3 milionë hungarezë, që mbetën jashtë kufijve të Hungarisë, nuk përbëjnë gjysmën e kombit hungarez, sikurse as disa milionë rusë, që, me rastin e shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, nuk përbëjnë as përafërsisht gjysmën e kombit rus jashtë kufijve të shtetit të tyre kombëtar. Hungarezët nën shtete të tjera përbëjnë më pak se 1/3-tën e kombit hungarez, ndërsa rusët jashtë kufijve të Rusisë më pak se 1/7-ta e kombit rus.

Mund të pohohet se zgjidhja e drejtë e çështjes shqiptare kërkon zhvendosje kufijsh shtetërorë. Pikërisht, zgjidhja e drejtë dhe e përhershme e çështjes shqiptare është e lidhur me zhvendosjen e kufijve ndërmjet Shqipërisë dhe shteteve fqinje, që i ndan brezi tokësor me shumicë absolute shqiptare. Kufijtë nuk janë aq të shenjtëruar sa të mos lëkunden. Pas rënies së Murit të Berlinit, që ndante kombin gjerman dhe Perëndimin e Lindjen, u bashkuan Republika Federale e Gjermanisë dhe Republika Demokratike e Gjermanisë. Nga Bashkimi Sovjetik i dikurshëm u krijuan 15 shtete popujsh sllavë e josllavë. Po ashtu u ndanë Çekia e Sllovakia.

Kufijtë ndërkombëtarë të ish-Jugosllavisë u bënë kufij shtetesh të reja: Italia tani kufizohet me Slloveninë e Kroacinë; Austria me Slloveninë; Hungaria me Kroacinë, Slloveninë e Serbinë; Greqia, Bullgaria e Shqipëria tashmë kufizohen me IRJ të Maqedonisë.

Bosnjë-Hercegovina me subjektivitet ndërkombëtar u nda etnikisht e territorialisht në dy entitete.

Pra, ndryshime kufijsh ndërkombëtarë u bënë si në shtetet e Evropës Perëndimore, ashtu edhe në shtetet e Evropës Lindore dhe në ish-Jugosllavi. Përse, atëherë të mos bëhen zhvendosje kufijsh shtetërorë mbi parimin e shumicës dërrmuese etnike? Kufiri ndërmjet Shqipërisë dhe ish-Jugosllavisë ka qëndruar pezull deri më 1926 dhe ai nuk ishte kufi me Serbinë. Më e drejtë është rivendosja paqësore e kufijve etnikë sesa ruajtja e përgjakshme e kufijve ekzistues, me pasoja përherë të rrezikshme për paqen e stabilitetin në Ballkan dhe në Evropë.

Kufijtë që ndajnë sot shqiptarët janë kufij kolonialë. Begatia e tokave të tyre është bërë fatkeqësi për ta. Copëtimi i njësive etnike, historike e gjeografike shqiptare ka shkaktuar pasoja katastrofike në zhvillimin ekonomik, social, politik, kulturor e qytetërues. Për këtë arsye shqiptarët sot janë kombi më i dëmtuar në Ballkan dhe kombi më i varfër në Evropë.

Prandaj, shqiptarët kërkojnë sot ribashkimin kombëtar. Aty ku janë popullatë e vetme ose shumicë dërrmuese të përfshihen brenda shtetit të tyre kombëtar, ku mund të mbrohet e zhvillohet lirshëm etnia e tyre, ashtu si të gjitha kombet e tjera të Ballkanit dhe të Evropës.

Duke qenë se Kosova përbën një territor të njësishëm dhe se atje shqiptarët përbëjnë rreth 90 për qind të popullatës, do të ishte shumë më tepër normale që ky territor të jetë gjithashtu i pavarur (me mundësi t’i bashkohet Shqipërisë në qoftë se të dy vendet e dëshirojnë këtë) (Paul Garde, Jeta dhe vdekja e Jugosllavisë).

7. Faktori shqiptar dhe baraspesha ballkanike

Në ndryshimet e sotme historike, kur po ndodhin çintegrime e riintegrime të mëdha në Evropë, nuk mund të ruhet status kvoja shqiptare. Muri tragjik ndërmjet kombit shqiptar sot është një absurditet në integrimet moderne evropiane dhe në rendin e ri ndërkombëtar. Integrimet e reja ndërkombëtare nuk mund të jenë të qëndrueshme pa integrimet kombëtare. Zgjidhja racionale e demokratike e çështjeve etnike është parakusht i evropianizimit të Ballkanit, i zhvillimit të demokracisë moderne, të shoqërisë civile dhe të ekonomisë së tregut.

Paqja dhe fqinjësia e mirë ballkanike nuk mund të sigurohen me pozitën e kombit shqiptar të ndarë më dysh e të copëtuar nën shtetet e reja të sllavëve të jugut, pra me gjysmën e kombit shqiptar të shtypur e të diskriminuar kombëtarisht. Sot shqiptarët kërkojnë të korrigjohen padrejtësitë historike. Nuk ekziston në Ballkan e në Evropë asnjë komb tjetër, gjysma e të cilit jeton nën sovranitetin e të huajve. Pse të kërkohet edhe më tej prej shqiptarëve të pranojnë këtë pozitë tragjike?

Ballkani do të vazhdojë të jetë vatër krize e konfliktesh rajonale e evropiane dhe nuk do të mund të integrohej në bashkësinë e kontinentit të vjetër, pa zgjidhjen e drejtë e të qëndrueshme të çështjeve kombëtare të popujve të tij.

Në rrethanat e sotme ndërkombëtare, deklarimi i vullnetit të shprehur politik të shqiptarëve nën ish-Jugosllavi është minimumi i kërkesave shqiptare. Çfarëdo koncesioni nën këtë minimum nënkupton tragjedinë e re për shqiptarët. Zgjidhjet provizore e gjysmake mbeten burim i përhershëm konfliktesh.

Kosova sot është një gur i rëndë në marrëdhëniet shqiptaro-serbe në Ballkan. Interesi serb në Kosovë është thjesht kolonialist e hegjemonist, ndërsa interesi shqiptar është interes etnik dhe ekzistencial.

Interesat kombëtare të dy popujve kërkojnë fqinjësi të mirë ndërmjet tyre, por secili i lirë e sovran në tokën e vet. Një Serbi demokratike, e çliruar nga fantazmat mitologjike dhe mentaliteti kolonialist - ekspansionist, do t’u kërkonte falje kombëtare shqiptarëve për gjenocidin historik e aktual ndaj tyre dhe do të pranonte realitetin etnik e historik, duke njohur vullnetin demokratik e kombëtar të shqiptarëve.

Konsiderojmë se sot nuk ekziston ndonjë arsye tjetër për injorimin e mëtejshëm të çështjes shqiptare, në mos qoftë përkatësia konfesionale myslimane e një pjese të tij, e imponuar nga pushtimet e gjata. Por, një motiv a paragjykim i tillë do të cenonte vetë identitetin etnik të shqiptarëve, sepse ata, para se të jenë besimtarë katolikë, ortodoksë a myslimanë, janë shqiptarë dhe, mbase, i vetmi komb që, me gjithë pluralizmin e tij konfesional, nuk di se ç’është fanatizmi fetar. Qoftë vetëm edhe ky fakt flet mjaft për tolerancën e tyre fetare, përkatësisht për prioritetin që shqiptarët i japin kombësisë ndaj tri riteve të tyre konfesionale, prej të cilave asnjëri nuk është i huaj për ta.

Shqiptarët kanë një identitet të fortë historik e kulturor evropian dhe synim të përhershëm integrimin e plotë në qytetërimin perëndimor.

Shpresojmë se ky Memorandum do të gjejë mirëkuptimin dhe angazhimin Tuaj për vlerësimin me përgjegjësi historike të pozitës aktuale të shqiptarëve dhe të zgjidhjes së drejtë të çështjes së tyre kombëtare.

Shqiptarët nuk mund të trajtohen më si viktimë që kërkon mëshirë, por si subjekt historik që kërkon drejtësi ndërkombëtare. Çështja shqiptare është sot kryeçështje kombëtare e 7 milionë shqiptarëve në Ballkan dhe e 4 milionë shqiptarëve në diasporë. Shqipëria e sotme është shtet vetëm i gjysmës së kombit shqiptar. Shteti kombëtar shqiptar do të ishte faktor i rëndësishëm i baraspeshës së re ballkanike.
Injorimi i mëtejshëm i çështjes shqiptare dhe legalizimi i aktit të kryer nënkuptojnë përsëritjen e krimeve historike të diplomacisë ndërkombëtare ndaj kombit shqiptar dhe shkallëzimin e konfliktit në përmasa të rrezikshme. Shqiptarët nuk dëshirojnë që Kosova dhe viset e tyre etnike të pushtuara të jenë epiqendër e tërmetit të ri ballkanik, me të cilin kërcënohet sot Evropa e bashkuar dhe rendi i ri ndërkombëtar.
________________________

*Nga libri i Forumit të intelektualëve Shqiptarë, Çështja kombëtare dhe vetëdija kritike, FISH, Prishtinë, 1998, f. 145-163.