|
Hyrje
Diteve te fundit kryeparlamentarja e Shqiperise,
zonja Jozefina Topalli, ndermori nje fushate kunder
dhunes ndaj femres. Ne e-majlin qe pranova nga
sekretaria e saj lexova nismen e saj dhe ne
pergjigjen time, te cilin ia dergova, i dhashe
perkrahje te plote, duke i bere edhe ca vrojtime, pa
te cilat, mendoj, nisma e saj nuk do te ishte e
frytshme, e plote dhe efikase. Per mos ta zgjatur,
ne vazhdim do t’i shtrojme disa persiatje.
Ç’eshte dhuna mbi femren
Dhune ndaj femres konsiderohet çdo lloj dhune e
bazuar ne gjini e cila rezulton ose mund te
rezultoje me lendim ose vuatje fizike, seksuale apo
psikologjike te femres. Ky shkrim nuk do te trajtoje
mavijosjet e femres, eshtrat apo brinjet e thyer e
te ngjashme, por do te trajtoje forma shume me
perfide te dhunes mbi femren, e te cilat ne jashtesi
percillen me buzagaz e miresjellje.
Psikiatri amerikan Skot Peck te keqen e perkufizon
si “e keqja eshte imponimi i vullnetit vetjak me
qellim te pengimit te zhvillimit shpirteror.” Thene
ndryshe, çdokush qe pales tjeter perpiqet t’ia
imponoje konceptet vetjake te te kuptuarit te
dukurive te caktuara pa i lene hapesire per
mospajtim ose qendrim tjeterfare, ai ben nderhyrje,
asfiksim dhe pengim te tjetrit, dhe do te shkaktoje
hendikep te perhershem ne pikepamjen mentale te
personalitetit ose grupit me te cilin eshte
manipuluar.
eshte lehte te deshmohet dhe demonstrohet kjo
gjendje. Vetem nese e hapim televizorin, brenda dite,
femren do ta gjejme si objekt reklamues apo si
objekt qe reklamon gjerat e ndryshme: aeroplanet,
automjetet, rrobat e ndryshme, ushqimet e ndryshme;
ajo eshte objekt epshi, perversiteti, shfrenie,
komercializmi.
Vendtorturimet moderne te
femres
Evropa nga shekulli XV-XIX ka qene nje vend
turturues i femres qe eshte veshtire t’ia gjesh
shoqen ne histori. Gjuatja e shtrigave ne Evrope ka
marre pas vetes deri ne 9 milione koka femrash. Pas
kesaj dhune qendronte kryesisht Kisha katolike dhe
priftrinjte e saj dhe instrumenti i saj – shteti.
Kisha femren e konsideronte si krijese te keqe,
krijese te lige qe e nxori Adamin nga parajsa,
krijese qe meriton vetem vdekje. Kisha sidomos ishte
alergjike ndaj femrave intelektuale, duke i shpallur
ato per shtriga. Shtrigat zakonisht digjeshin
mizorisht, vareshin, shqyheshin deri ne vdekje.
Opinioni manipulohej se femrat e ketilla kane prekur
sedren e Kishes, te vertetat e Zotit dhe si te tilla
meritojne vetem vdekje te dhembshme. Njekohesisht,
kjo ishte verejtja e fundit edhe per femrat e tjera,
se femrat jane te krijuara vetem per plotesimin e
kenaqesive te epsheve. Asgje me shume.
Si qendron puna sot? A kemi dhune te tille sot kur
fene e shporrem nga jeta publike, politike,
ekonomike, kur e vendosem ne muzeume? Sot femra
kerkohet ne politike, ekonomi, kulture, sport! Ajo
eshte pjesemarrese ne vendimmarrje! Pas kesaj qe
shohim, ç’mund te themi: kemi dhune sot dhe kush
eshte fajtore per kete dhune nese ajo ekziston?
Per fat te keq, femra eshte pjesemarrese ne jeten
publike, por jo ne aspekt qe flitet. Prosperimi i
saj lidhet ngusht me nevojat e epshet e ulta te
meshkujve. Vendtorturimi modern i saj eshte puna e
saj si top-modele, kengetare, moderatore e show-programeve
te ndryshme, per t’i kenaqur syte e pangopur te
mashkullit moralisht te kalbur. Kodoshlleku modern
nuk dallon nga ai i vjetri, te fitoje ne dem te
tjetrit, normalisht, duke i modernizuar menyrat
organizative. Tash, ne krahasim me te shkuaren, kemi
me shume qeshje, me shume retorike erotike, perkulje
perfide te vazhdueshme, si puthja e dores, hapja e
deres ne automjet, dhenia perparesi ne hyrje-dalje
etj.
Prototipi i femres moderne
Nese i hedhim nje veshtrim personazheve dhe profilit
te femres ne letersi per femije apo edhe ne zhanret
e tjera, do te shohim nje gjendje te çuditshme. Keta
personazhe jane figura moralisht te diskutueshme, me
shprehi negative, me zhvillim psiko-fizik te
gabueshem. Per fat te keq, keta figura jane bere
prototipe te femres moderne. Edhe Borebardha, edhe
Kesulkuqja, edhe Pipi çorapegjate, edhe Alisa nga
bota e çudirave, zakonisht nuk kane me te afermit e
tyre per mbeltim te dashurise dhe edukimit cilesor.
Keta personazhe zakonisht jane mjaft naive dhe
zakonisht ata nuk i shpeton dija, morali, apo
meditimi, por princi i pasur. Pason dashurimi ne
shikim te pare, pa njohjen e ndersjelle. Per te
pranuar martesen Borebardhes i eshte nevojitur vetem
nje buzeqeshje dhe puthje dhe xhepi perplote para
nga Princi. Lumturia e Borebardhes dhe Princit, ne
te cilen thirret autori, nuk çojne me tej se
Borebardha te vendoset ne rolin e ajrosjes se
pallatit, pastrimit te pluhurit, berjes se
embelsirave e te ngjashme. Thjesht, femren e shohim
si prototip te krijeses per shfrenim e kenaqesi,
naive, te krijuar per pune sherbyese, por jo edhe
intelektuale; ate e shohim jo si qenie qe ndihmon
njerezine me intelekt e shpirt, por me trup dhe
bukuri.
Çeshtjet e mirefillta
Ne fillim te eres islame, femrat sahabe te
Muhammedit a.a. merrnin pjese aktive ne shpjegimin
dhe interpretimin e shume çeshtjeve, duke i shtruar
pyetje Muhammedit a.s.. Pyetjet ishin te natyres se
ritualeve, te drejtave ndernjerezore, bontonit,
vesh-mbathjes, transakcioneve ekonomike etj..
Muhammedi a.s. i ka perkrahur ato dhe kjo mund te
verehet edhe sot nga dora e pare nga burimet
muslimane te hadithit dhe rasteve te shkruara. Kjo
klime pozitive ka ndikuar qe ne ate kohe te
zhvillohen femra me aftesi te medha intelektuale dhe
gjykuese. Ky ritem ka vazhduar edhe ne kohen e
mevonshme, por jo edhe ne periudhen e stagnimit
musliman, kur mashkulli eshte kenaqur qe femra t’i
behet lavatriqe e mire, kuzhiniere e mire, pastruese
shtepie dhe riprodhuese e mire, por jo edhe
intelektuale e mire.
Anatomia e dhunes
Dhuna eshte rezultat i konfliktit e konflikti eshte
rezultat i mosmarreveshjeve. Mosmarreveshjet jane
pasoje e akcesit te gabueshem ne vleresimin e
dallimeve. Edhe pse dallimi, qofte fizik,
intelektual apo material, duhet ne jete ne funksion
te pasurimit dhe mirekuptimit (li teârefû), ne syte
e njerezve egoiste dhe prepotente, dallimi behet
zjarr per inicimin e konfliktit te interesit, deri
sa konflikti i interesit rezulton ne perdorimin e
aspekteve te ndryshme te dominimit, ku ben pjese
edhe forca. Nese konstelacionin e siperm e vendosim
ne nivel rajonal apo nderkembetar, do te shohim se
shume shtete sillen pikerisht ne kete menyre, duke i
detyruar popujt e vegjel apo te dobet ne heqje dore
nga shume gjera me rendesi dhe ne privilegje te te
pasurve dhe te forteve. Pikerisht sikurse keto
shtete te dobeta e te painformuara, edhe meshkujt
dhe femrat behen pre, viktime e lehte ne arenen
boterore te dominimit dhe interesit.
Akcesi ndaj sfidave
Njeriu ka prirje qe per mossuksesin e tij ta akuzoje
dikend tjeter, zakonisht faktoret e jashtem, qe mos
te ballafaqohet me mangesite personale. Djemte dhe
vajzat per mossukseset e tyre akuzojne koleget e
shpesh edhe fajin ia lene sihrit dhe magjise ne vend
qe te hulumtojne dhe eliminojne mangesite vetjake.
Me qellim qe te mbrojne paraqitjen pozitive per
veten, njeriu ka krijuar mekanizma te shumte per te
mbrojtur vrimat ‘e zeza’ ne personalitetin e tij. Ky
akces eshte nga jashte brenda (outside-in) dhe
manifestohet duke gjetur alibi per mangesite vetjake
ne faktoret e jashtem.
Akcesi i dyte eshte nga brenda jashte (inside-out)
dhe nenkupton ndertimin maksimal te vetes dhe
nderrimin e personalitetit vetjak. Kjo konsiston ne
bindjen qe njeriut askush nuk mund t’i beje keq
perveç nese ne kete ai/ajo lejon. Apo, njeriun
askush nuk mund ta turperoje me shume se sa ai
vetveten.
Njerezit martohen, miqesohen apo hyjne ne
institucione duke kerkuar me shume mirkuptim,
dashuri, sherbime, ngushellime, kohe dhe ne kete
rreth prej shume individeve qe gershetohen, ku
shumica shume me teper kerkon se sa ofron, lindin
boshlleqe te zgjeruara te cilat gjenerojne jaze te
pakalueshme dhe ftohtesi mes veti.
Brezat e pare te muslimaneve dallohen prej te
sotmeve me ate qe ata ishin njerez te medhenje te
cilet erdhen ta lumturojne kete planete te vogel,
deri sa muslimanet aktual jane njerez te vegjel te
cilet kane ardhur te kerkojne lumturi ne kete planet
te madh.
Qendrimi i fundit eshte shembull i dhunes moderne,
te cilin njeriu ia ben vetes meqenese vetvetiu e
demton potencialin e dhene nga Zoti te intelektit
dhe shpirtit duke pranuar pozite te mjerueshme te te
nenshtruarit.
Vetem njerezit me qendrim proaktiv mendor e
plotesojne perkufizximin e personaliteteve te
fuqishme dhe e arsyetojne qendrimin e tyre ne keto
hapesira.
Mendimi permbylles
Shpesh degjojme se baballaret i therrasin sugareshat
e tyre me “princesha ime”, apo barrat i therrasin
nuset e tyre “mbreteresha ime”. Kjo do te ishte ne
rregull, sepse njeriu kenaqet nga fjalet e mira, sikur
pas ketyre fjaleve mos te qendronte tentimi i
mbulimit te mungesave dhe te mospersosurive vetjake.
Ky abuzim me femren moderne i ngjane asaj te lojes
se shahut. Qe ta kuptojme ku qendron abuzimi, do te
theksojme se nder figurat e shahut vetem nje eshte
femer – mbreteresha. Ate e pelqejne me se shumti
kundrejt mbretit, i cili eshte statik, i ngathet dhe
gjithnje pas perdes, i mbrojtur nga topi, gjuetaret,
kuajt, piunet etj. Mbreteresha nuk e ka kete
problem, asaj i eshte dhene liri e levizjes dhe
veprimit, por pikerisht per kete ajo eshte figura me
e eksponuar dhe me e perfolur. Ajo i ngjane femres
se zhveshur ne pub-lokale, se ciles i japin ndjenjen
e vleres se rrejshme kuajt, topat dhe figurat e
shumta. Mbreteresha eshte figura qe me se shumti
rrezikon dhe shpesh peson, duke mos pritur fund te
lumtur. Madje, lojerat me te famshme te shahut jane
ato, ne te cilat viktimizohen mbretereshat per te
krijuar epersi ne fushen e tabeles se shahut.
Komenti eshte i tepert.
Vetem nese plotesohen keto dhe kushte te ngjashme,
fushata e zonjes Jozefina mund te kete sukses.
|