|
“Thuaju:
O Pasues te librit, ejani te nje fjale qe eshte e
njejte mes nesh dhe mes jush: Te mos adhurojme, pos
Allahut, te mos ia bejme Atij asnje send shok, te
mos konsiderojme njeri-tjetrin zoter pos Allahut! E
ne qofte se ata refuzojne, ju thoni: Deshmoni pra,
se ne jemi muslimane).”
(El-Kur’an, Ali Imran, 64).
1. Hyrje
Hedhja e nje shikimi me te thelle ne doktrinat e
feve te medha qiellore, judaizmit, kristianizmit dhe
religjioneve te tjera, do te ve ne pah fundamentin,
rrenjen e tyre te perbashket, nga e cila, ata, me
pastaj, degezohen ne forma dhe trajta brenda
shoqerise njerezore. Kjo sidomos verehet nese e
krahasojme judaizmin, kristianizmin dhe islamin. Ky
unitet transcendental i feve, te cilen filozofet e
quajne si filozofi te shpalljes (philosophia
perennis), kurse mistiket muslimane si tesavvuf (sufizem),
kahere i ka bere kurreshtare shume intelektuale te
drejtimeve te ndryshme, e natyrisht edhe vete
muslimanet.
2. Islami si model
Allahu i madheruar se pari e percaktoi fene e Tij
dhe pastaj, sipas saj, e pershtati krijimin e Ademit
(njeriut), i cili kete fe do ta manifestoje ne boten
ekzistenciale (alem’ush-shehadeh):
“Perqendro tere veten tende sinqerisht ne fene (te
vetmen dhe gjithnje te vertete), i larguar prej çdo
genjeshtre, ne pajtim me prirjen natyrore te cilen
Allahu e mbjelli te njeriu, duke mos lejuar qe
ndonje ndryshim ta prishe ate qe Allahu e krijuar
ashtu; kjo eshte feja e drejte por shumica e
njerezve kete nuk e dine.” (Er-Rrum, 30).
Ekziston nje fe, e cila eshte model, sipas se ciles
eshte trajtesuar njeriu, dhe e cila nga ketu eshte
fe burimore, natyrore e njeriut. Me kete fe çdo
njeri lindet sikur me prirjen e tij te lindur, por
nga familja dhe mjedisi i tij varet se sa do ta
manifestoje korrektesisht ne jeten e tij te
mevonshme.
Pasi qe krijues, autor i kesaj feje universale eshte
Allahu, eshte e qarte se kjo eshte feja te cilen Ai
e pranon dhe me te cilen Ai eshte i kenaqur:
“Feja e pranueshme tek Allahu eshte Islami ...”.
(Ali Imran, 19);
“E kush kerkon fe tjeter perveç fese islame, atij
kurresi nuk i pranohet dhe ai ne boten tjeter eshte
nga te deshperuarit.” (Ali Imran, 85).
Islami eshte feja e Allahut sipas se ciles eshte
krijuar njeriu dhe i cili eshte gravuar ne natyren e
njeriut. Mirepo, a do te jetoje keshtu, varet prej
njeriut, sipas hadithit te Muhammedit a.s.:
“Kul-lu mevludin juledu ale’l-fitreti. Fe ebevahu
juhevvidanihi ev junessiranihi ev jumexhxhisanihi”,
qe ne perkthim do te thote:
“Çdo femije lind ne fene e paster, natyrore (fitreh),
kurse prinderit pastaj e edukojne si hebraik,
kristian apo zjarradhurues.”
3. Esenca dhe forma e fundamentit te perbashket
monoteist
Kur’ani nuk e mohon prejardhjen e paster e hyjnore
te Tevratit dhe Inxhilit dhe ne kete muslimanet nuk
duhet te dyshojne. Muslimanet kane verejtje ne
manifestimet historike te ketyre feve qe i kane
pasur ne historine e qyteterimit njerezor.
Islami si fe natyrore e njeriut ka nje esence te
pandryshueshme dhe disa forma konkrete historike ne
te cilat eshte paraqitur. Forma e islamit qe sot e
praktikojne muslimanet eshte forma perfundimtare dhe
e permbyllur e islamit si fe natyrore e njeriut.
Thelbi i islamit perbehet nga dy elemente themelore
dhe te amshueshme:
1. Tevhidi – monoteizmit te paster;
2. Dorezimit dhe nenshtrimit te plote, te sinqrte
dhe te pakusht kundrejt Allahut;
qe nenkuptojne:
1. Te besohet Nje, i Vetmi Allah, qe Atij mos t’ia
konsiderojme askend, asgje dhe ne asnje menyre te
barabarte, sepse perveç Atij, çdo gje eshte krijese
e Tij.
2. Fete ekzistuese, qe sot njihen si judaizmi dhe
kristianizmi, ne thelbin e tyre, ne rrenjet e tyre,
nen shtresimet historike njerezore, kane formen e
vjeter te islamit si fe natyrore e njeriut. Ndersa
fete tjera, qe sot po ashtu ekzistojne, e qe jane
rezultat i imagjinates, rezonit dhe filozofise se
paster njerezore, nuk kane fundament hyjnor dhe nuk
posedojne parime te fese burimore.
4. Ne vend te permbylljes
Baza e te gjitha feve te mirefillta eshte nje, e
perbashket, e cila perbehet nga dy elemente
esenciale te islamit si fe natyrore te njeriut: 1.
Monoteizmi i pakompromis dhe i sakte, dhe; 2.
Dorezimi dhe nenshtrimi i pakusht i krijesave
kundrejt Allahut te madheruar.
Dallimet ndermjet te gjitha feve burojne po ashtu
nga dy faktore: 1. Per shkak te formave diversitive
historike te feve, dhe; 2. Per shkak te
intervencionizmit njerezor ne shpalljen e Krijuesit.
Element i perbashket dhe cilesor per afrimin e
ndersjelle te ketyre feve eshte:
“Thuaju: O Pasues te librit, ejani te nje fjale qe
eshte e njejte mes nesh dhe mes jush: Te mos
adhurojme, pos Allahut, te mos ia bejme Atij asnje
send shok, te mos konsiderojme njeri-tjetrin zoter
pos Allahut! E ne qofte se ata refuzojne, ju thoni:
Deshmoni pra, se ne jemi muslimane).” (Ali Imran,
64).
Kerkesa e Allahut qe afrimi ndermjet feve te
ndryshme te behet ne baze te te vertetes monoteiste,
eshte fundamentale, sepse monoteizmi eshte element
qe e posedojne te gjitha fete e mirefillta, te
shpallura, qe nenkupton sinqeritetin ndaj Allahut
dhe sinqeritetin ne raportet e ndersjella ndermjet
feve. Nen keto kushte nuk duhet te kete pengesa per
koekzistence, paqe, mirekuptim dhe tolerance:
“Ne edhe ty (Muhammed) ta zbritem (Kur’anin) e
vertete qe eshte vertetues i librave te meparshme
dhe garantues i tyre. Gjyko, pra, mes tyre me ate qe
Allahu e zbriti, e mos pelqe epshet e tyre e te
largohet nga e verteta qe te erdhi. Per secilin prej
jush, Ne caktuam ligj e program. Sikur te donte
Allahu, do t’ju bente nje popull, por deshi t’ju
sprooje ne ate qe iu dha juve, andaj ju perpiquni
per pune te mira. Kthimi i te gjithe juve eshte te
Allahu, e ai do t’ju njoftoje me ate qe
kundershtoheni.” (El-Maideh, 48).
Duke u nisur nga pozita e vet ne bote dhe nga
kerkesta urdheruese te Kur’anit, muslimanet duhet te
jene te gatshem per dialog metahistorik dhe historik
me te tjeret dhe per njohje reciproke. Pa kete
element, dialogu do te kishte vlera te pjeserishme
dhe gjithnje do te ishte burim latent i moskuptimeve
te ndersjella.
---------------------------------------------------------------------------------
Literatura:
1. Muhammed Asad, Poruka Kur’ana, Sarajeve, 1425
h./2004.
2. Nexhat Ibrahimi, Islami dhe kriza e identitetit,
Shkup, 2004.
3. Bota Sot - Gazeta e perditshme, Prishtine, 30 maj
2005 dhe 1 qershor 2005. |
