Islami dhe bashkejetesa me kristianizmin

Nje pergjigje presidences shqiptare dhe elites politike gjitheshqiptare

Nder çeshtjet gjithhere aktuale, si te ne ashtu edhe ne qarqet boterore, eshte tema e bashkejeteses ne rrafshin teorik ndermjet Islamit dhe feve, ideologjive apo botekuptimeve te tjera dhe ne rrafshin praktik, historik ndermjet muslimaneve, kristianeve dhe feve apo ideologjive tjera. Ky aktualitet konsiston ne faktin se shume qarqe poli­tike boterore, me ane te mekanizmave te veta, e shtrojne kete çeshtje ne kontekstin negativ dhe pezhorativ.

Nje nder rastet me te fundit eshte ataku mbi vlerat islame nga ana kryetarit aktual te Shqiperise, siç e quajne disa: vllahut nga ana nacionale dhe ortodoksit nga ana fetare, Alfred Mojsiut dhe e politikanit injorant e prepotent nga Maqedonia Menduh Thaqi dhe polemikat e tij dhe te bashkemendimtareve te tij ne adrese te islamit dhe muslimaneve.

Nese do te me pyesni: kush eshte Alfred Mojsiun, pergjigjja ime e pare do te ishte: tipik çoban i mjere, qe nuk mund t’i besohet as kopeja me bageti.

Ju disa do te thoshit: fjale te renda kundrejt nje kryetari nga nje shqiptar. Pergjigjja eshte: Nese Alfred Mojsiu, duke abuzuar me postin e kryetarit, ka te drejte ta fyeje nje fe, islamin, perse une te nguroje ta shprehi te verteten per nje njeri, qe i sherbeu maksimalisht monstrumit te quajtur komunizem dhe tash demokracise se quajtur globalizem (zhdukja e te gjithe konkurrenteve dhe vlerave potenciale).

Ata qe ndjekin politiken dhe raportet fetare ne tokat shqiptare dhe rajon, e kane te qarte se per çka eshte fjala. Une me kete rast nuk do te vrapoj pas demantimit te thenieve te tyre nje nga nje, sepse ata kete nuk e meritojne, as Alfred Mojsiu, as Menduh Thaqi, as shume te tjere qe genjejne vazhdimisht ne adrese te islamit, por do te ofroje te dhena, prova historike, kulturore, shkencore, logjike, religjioze per te ndriçuar dhe argumentuar fjalorin e “piste” edhe te njerit edhe te tjetrit por edhe te mentoreve te tyre.

Ne trojet shqiptare, tema e “Islamit dhe bashkejetesa me kristianizmin”, sepse religjione te tjera edhe nuk ka, rendom trajtohet ne kontekstin negativ e destruktiv. Kur thuhet se ne tokat shqiptare ka bashkejetese, para se gjithash mendohet ne vlerat kristiane te bashkejeteses, sepse islami sipas tyre nuk eshte per bashkejetese, por nje e keqe qe duhet te tolerohet deri ne nje kohe te caktuar. Per ta sulmuar, si burim shfrytezohen pjese kur’anore te shkeputura nga teresia, duke bere nga Islami monstrum te llojit te vet. Burim vijues jane edhe veprat propagandistike evrocentriste, katoliko-centriste dhe kryqtare e inkuizicion­ale, si Çeta e Profeteve e Pjeter Bogdan Maqedonasit. Vetem shikojeni fytyren e tij nga veprat e botuara dhe do te shihni se Zoti e ka shnderruar ate ne pamje monstrumi, sepse Bogdani kete eshte angazhuar t’ua beje muslimaneve.

Kur’ani dhe Bibla per bashkejetesen

Kur’ani meson se Islami nuk eshte fe qe eshte paraqitur me Muhammedin a.s.. All-llahu nuk eshte Zot i veçante vetem per musli­manet e as Muhammedi a.s. nuk e ka shpallur veten per ri­simtar, por per vazhdues te se Vertetes permanente Hyjnore, qe shumehere u shpall por u harrua apo u shtremberua. All-llahu e urdheron Muhammedin a.s. te thote:

“Thuaj: “Une nuk jam risimtar prej Te derguarve, e nuk e di se çka do te behet me mua e as me ju, une nuk ndjek tjeter vetem ate qe me shpallet, une nuk jam tjeter pos I der­guar qe ua terheq verejtjen qartazi.” (el-Ahkaf, 9);

“Ne perpara teje kemi derguar Te derguar ne grupet e popujve te hershem”. (el-Hixhr, 10).

“Ne edhe para teje popujve te tyre u derguam pejgam­bere dhe ata u erdhen atyre me argumente te qarta...” (er-Rrum, 47).

“Ne kemi derguar pejgambere para teje, per disa prej tyre te kemi njoftuar me rrefimet e tyre, e per disa sish nuk te kemi njoftuar...” (Gâfir, 78).

“Ju (besimtare) thuani: “Ne i besuam All-llahut, ate qe na u shpall neve, ate qe iu shpall Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut, Jakubit dhe pasardhesve (te Jakubit qe ishin te ndare ne dymbedhjete kabile), ate qe i eshte dhene Musait, Isait dhe ate qe iu eshte dhene nga Zoti i tyre pejgambereve. Ne nuk bejme dallim ne asnjerin prej tyre dhe Ne vetem Atij i jemi bindur”. (el-Bekare, 136).

“... Secili i besoi All-llahut, engjejve te Tij, shpalljeve te Tij, te derguarve te Tij. ...” (el-Bekare, 285).

“Ne vazhduam gjurmet e tyre (te pejgambereve) me Isain, birin e Merjemes, vertetues i Tevratit qe kishin me pare. Atij i dhame Inxhilin, qe eshte udhezim i drejte dhe drite, qe eshte vertetues i Tevratit qe kishin prane, qe ishte udhezues e keshillues per te devotshmit”. (el-Maide, 46), e shume ajete te tjera.

Kur’ani pranon librat e meparshem hyjnore: fletet e Ibra­himit, Tevratin, Zeburin dhe Inxhilin dhe besimi ne burimin hyjnor te tyre eshte kusht per te gjithe muslimanet, ndonese tekstet biblike kane humbur e jane falsifikuar, e disa jane humbur teresisht. Duke e marre parasysh kete fakt, All-llahu e meshiroi njerezine definitivisht ne menyre te plote, ne kohe e hapesire.

Pra, Kur’ani e pranon hebraizmin dhe kristianizmin si realitet fetar dhe historik, por kete nuk e ben hebraizmi dhe kristianizmi kundrejt Islamit!

Misioni i Muhammedit a.s. me te cilin e obligoi All-llahu i madheruar, dallon nga te tjeret, sepse ai i eshte drejtuar mire­qe­ni­es se njerezise, e jo ngritjes vetjake dhe arritjes e mono­po­lizi­mit te privilegjeve vetjake, as te bashkesise se vet ne dem te te drejtave natyrore te te tjereve. …

Sipas mesimit islam, bartesi i mirefillte i pushtetit eshte All-llahu xh.sh. Kete qarte e shohim nga ajeti kur’anor:

“A nuk eshte All-llahu sundues mbi sunduesit”. (et-Tîn, 8).

Karakteristike e Kur’anit dhe e Sunnetit eshte qe ata ngushte e lidhin anen transcendente, hyjnore te Zotit me problemet shoqerore, ekonomike e politike te bashkesise. E tere kjo, kushtimisht, do te mund te shprehej se Ummetin - Bashkesine muslimane e drejtojne parimet vijuese:

- parimi ekonomik, qe d.m.th. se “vetem Zoti eshte pose­dues”

- parimi politik, qe d.m.th. se “vetem Zoti urdheron”

- parimi kulturor, qe d.m.th. se “vetem Zoti e di”.

Bashkesia muslimane, Ummeti, ne Medine shume shpejt u çmilitarizua, u shnderrua ne qytet civil, me xhamine krye­sore, me tregje, shtepi aristokrate, xhami te lagjeve, hamame e te tjera, ku ishin edhe masa, bujaret, shtresat tjera popullore, ulemaja, nepunesit. I lidhur me nje fe, me nje menyre te jeteses, ky civilizim nuk ka imponuar vetem normat e veta te shoqerive te ndryshme, politikisht te ndara, por eshte paraqi­tur edhe si norme per te gjithe brezat tjere. Pa dyshim, me pak me shkelqimin e vet, se sa me koherencen e vet te brend­shme.

Theniet e Kur’anit: “Ju keni fene tuaj, e une kam fene time” (el-Kafirun, 6) dhe

“Thuaj: “Vetem All-llahun e adhuroj, sinqerisht ndaj Tij e bej adhurimin tim. E ju pra, adhuroni pos Tij çka te doni!...” (ez-Zumer, 14-15), jane mjaft te qarta dhe ofrojne hapesire per meditim afirmativ rreth koekzistences ndermjet feve, kulturave e civilizimeve te ndryshme.

Ne anen tjeter, Kristianizmi pushtetin e sheh si te drejte te veçante dhe autorizim te dhene personaliteteve fetare (klerikeve). Derisa Kristianizmi i detyron te gjithe, pra edhe ata jashte rendit te klerikeve, d.m.th. laiket, ne nenshtrim ndaj Kishes, Islami konsideron se kjo i perket ummetit, bashkesise muslimane apo popullit. Ndaj mund te thuhet: Pushteti i ta­kon All-llahut, por e drejta ne perdorimin e tij i takon popu­llit. Populli, nese deshiron, kete te drejte mund ta zbatoje nepermjet perfaqesuesit te vet te zgjedhur (ulu’l-emr).

Siç cekem, e drejta e sendertimit te pushtetit profan ne kristianizem i eshte dhene rendit te klerikeve autoritative. Si­pas Palit, pas Isait, per transmetimin e porosise se Zotit te njerezit jane te obliguar apostujt.

Po ashtu, kristianizmi, perkunder mesazheve te dashu­ri­se e paqes, masat represive ndaj atyre qe mbesin jashte udhezimit i ashperson sukcesivisht:

“Kush nuk eshte me mua, eshte kunder meje, dhe kush nuk mbledh me mua, shkaperderdh.” (Mateu, 12:30).

“... e kush me pranon mua, e pranon ate qe me dergoi mua...” (Luka, 9:48) ose

“... e kush me perbuze mua, e perbuze ate qe me dergoi mua”. (Luka., 10:16).

“... dhe i detyroi te hyjne...” (Luka, 14:15-24).

Ne baze te teksteve te siperme nga Beselidhja e Re, re­zulton se Kisha dhe autoritetet fetare kane te drejte dhe kom­petenca qe te tjeret me force t’i terheqin ne kristianizem. Kisha, sipas ketyre teksteve, ka te drejte te beje presion e ta terrorizoje shpirtin njerezor, e ata qe kane refuzuar Kishen jane ekskomunikuar dhe jane hedhur ne zjarr. Hedhja ne zjarr eshte shfrytezuar per shkak se Kisha perbuz shpaten, ndonese shpata fare nuk ka mbetur mbrapa ne kryerjen e krimeve gjate gjithe historise kishtare. Kryqezatat dhe Inkuizicioni jane shembuj te hershem, kurse lufterat evroperendimore dhe kristo-centriste te shekullit XX-XXI ndaj botes muslimane jane shembullin me i qarte.

Kesaj i ka ndihmuar parulla e zjarrte “Jepja perandorit ate qe i takon dhe Zotit ate qe i takon”, qe eshte shnderruar ne parulle te rrejshme qe e ndane fene prej bashkesise dhe e shnderron ne çeshtje private, keshtu qe ua mundeson sun­duesve politike te sundojne pa Zotin. Keshtu, qysh prej Ku­vendit te Nikejes (325) e deri me sot, problemi gjithnje eshte zgjidhur sipas vullnetit te sunduesit, e ky eshte konstan­tinizmi. Kisha perendimore, katolike, gjate historise the­melin e vet te legjitimitetit e bazon ne varrin e Pjetrit, sepse Isai i kishte dhene perparesi. Madje, Mateu mendon se Pjetrin per konstituues te Kishes e ka emeruar Isai. Ne baze te kesaj, por edhe thenieve te tjera, mund te thuhet se Isai eshte personifikuar ne Kishen, njejte sikur qe Zoti eshte per­sonifikuar ne Isain. Nese kesaj i shtojme thenien e Palit se çdo pushtet ka burim hyjnor (Omnis Potes tas a Deo), (Nuk ka pushtet e qe nuk eshte prej Zotit), atehere e kemi te qarte qe papet poziten dhe legjitimitetin e vet e ndertojne mbi apostujt, e sidomos mbi Pjetrin, dhe se çdo pape eshte hallke ne zinxhirin e shpalljes qe vazhdon. Papa i ri eshte tok me Shpirtin e Shenjte, sepse Koncili qe e ka zgjedhur eshte in­stitucion hyjnor i shenjteruar. Nga kjo rrjedh edhe ajo qe papa fiton cilesine e inocettit (i pagabueshem). Papa kom­petencat drejtperdrejt i merr prej Zotit dhe ka te drejte te sun­doje ne emer te Isait. Ai ka te drejte te caktoje parimet e fese e te besimit. Me 1870, ne Koncilin e pare te Vatikanit, cilesia inocetti serish edhe zyrtarisht eshte konfirmuar dhe eshte marre vendim decidiv se komentet e tij te fese “jane te obli­gueshme per te gjithe besimtaret.”

Per ta forcuar kete bindje jane shkruar shume vepra. Shen Augustini ne vepren e vet “Shteti i Zotit”, konsideron se shteti profan eshte fryt i mekatit te pare dhe institucion djalli, i obligueshem t’i nenshtrohet shtetit te Zotit. Ndaj, pasi trupi ndjek shpirtin, edhe pushteti profan duhet ta ndjek pushtetin shpirteror. Me renien e Romes ne vitin 476 e deri ne shekullin VIII verejme forcimin e Kishes duke e absorbuar ne teresi segmentin ushtarak, politik e administrues te Romes. Kisha perdori formulen vijuese: ne skenen politike mbreterit jane sovrane, por njekohesisht ata duhet ta njohin autoritetin shpirteror te Kishes dhe ne pajtim me kete, çdokush eshte i lidhur per papen dhe duhet ta njohe autoritetin e tij shpirteror. Ata qe nuk i nenshtrohen kesaj politike u nenshtrohen gjy­qeve inkuizitore, qe sipas nje pohimi, per nje kohe mjaft te shkurter, keto gjyqe kane denuar 30.000 njerez me vdekje me kallje, ku kane pesuar shume shkencetare e njerez te artit.

Mund te permbledhim se ne rrafshin burimor islam “bashkejetesa” eshte bazament i pakapercyeshem i Bash­kesise Muslimane, Ummetit dhe sherben si arketip per rregullimin fetar, politik, shoqeror, ekonomik e te tjera edhe te shoqerive moderne.

All-llahu nuk njeh epersi te disa popujve apo grupeve e individeve ndaj disa te tjereve. Ai ne Kur’an thote:

“O ju njerez, vertet Ne ju krijuam juve prej nje mashkulli dhe nje femre, ju beme popuj e fise qe te njiheni ndermjet vete, e s’ka dyshim se tek All-llahu me i ndershem nder ju eshte ai qe me teper eshte i ruajtur...” (el-Huxhurat, 13).

“Nga argumentet e Tij eshte krijimi i qiejve e i tokes, ndryshimi i gjuheve tuaja dhe i ngjyrave tuaja. Edhe ne kete ka argumente per njerez”. (er-Rrum, 22).

“E nese ndokush prej idhujtareve te kerkon strehim, ti strehoje ne menyre qe t’i degjoje fjalet e All-llahut (Kur’anin), e mandej percille deri ne vendin e tij te sigurt. Kjo, ngase ata jane popull qe nuk e dine (te verteten e Fese islame).” (et-Tevbe, 6).

Kurse Muhammedi a.s. ne Haxhxhin lamtumires keshilloi:

“Te gjithe ju jeni pasardhes te Ademit, kurse Ademi ka qene i krijuar prej dheut; arabi nuk ka kurrfare eper­sie ndaj joarabit, as anasjelltas, por me friken prej Zotit.”

Ne anen tjeter, ne rrafshin burimor kristian koekzistenca qendron ne kembe te qelqta. Respektivisht, kristianizmi duke u mbeshtetur ne bazamentin e “popullit te zgjedhur” dhe ne bazamentin se ne “mbreterine e popullit te zgjedhur”, kryekeput bazamente raciste, te gjithe ata qe nuk duan te hyjne ne kristianizem do te futen detyrimisht ne te, qarte ka proklamuar the­melet se ne çfare parimesh mbeshteten kultura dhe civilizimi evroperendimor kristian.

II

Nese i hedhet nje shikim rrafshit teorik musliman dhe atij kristian, por edhe rrafsheve tjera, do te verejme se Islami pa te drejte atakohet dhe karakterizohet si fe e jotolerances e kunder koekzistences, dhe se mesimet e veta i imponon me dhune. Burimet islame, Kur’ani dhe Sunneti, qarte e deftojne qendrimin islam. Edhe burimet kristiane, Beselidhja e Re dhe dokumentet papnore, po ashtu qarte e deftojne qendrimin kristian, dhe kete, ne pikat me te shkurtra, edhe per Islamin edhe per Kristianizmin patem mundesi ta lexojme ne faqet paraprake.

Do t’i cekim disa raste nga e kaluara: Greqia antike karakterizohej me diskriminim kulminant. Njeri nga dijetaret - filozofet me te medhenj, Platoni, ka kri­tikuar skllaverimin e grekut nga greku, por skllaverimin e te huajve nga greku ai e lejon per shkak se disa popuj intelektin nuk e kane te persosur. Kurse Aristoteli, filozofi me i madh, njerezit i ka ndare ne te lire dhe ne skllever. Sklleverit jane krijuar vetem per t’u sherbyer te lireve. Sistemin e skllave­ri­mit Aristoteli e ka konsideruar te nevojshem.

Ngjashem eshte edhe me kulturen e civilizimin judaist (çifut), i cili lejon skllaverimin e joçifuteve, por jo edhe te çi­futeve, sikur qe ndalon kamaten ndermjet çifuteve, por e le­jon ndermjet çifuteve dhe te huajve, sepse populli çifut, si “i zgjedhur” nuk ka ndonje obligim ndaj ndonje populli injo­rant.

Mesimet kristiane urdherojne skllavin t’i nenshtrohet to­talisht deshires se skllavopronarit, qe d.m.th. se jeta e vdekja vareshin nga deshira e tij. Çdo njeri i lire autoritativ ne per­andori ka poseduar disa mijera skllave te denuar per shkaqe me banale. Madje vete Kisha ka poseduar skllever dhe ka pranuar qarte legalitetin e skllaverise, kurse me pretekst se pengon lypjen dhe vjedhjen.

Ne Perandorine Bizantine kane supozuar se ata jane udheheqesit e botes, kurse mbare bota rreth tyre eshte krijuar per t’u sherbyer. Skllavi nuk ka mundur te posedoje, te trashegoje, te le trashegim, apo te martohet legalisht. Skllavi i padobishem, i semure e ne moshe eshte vrare. Skllavi nuk ka mundur ta padise demtuesin, sepse e drejta e padise i ta­kon vetem zoteriut.

As gjendja e kopteve nen Kishen bizantine nuk ishte e mire: Nen sundimin e perandorit Fokas (602-610) te gjithe funksionaret kopte u detyruan t’i nenshtrohen Kishes se Kon­stantinopolit. Nen Herakliusin (610-641) koptet aku­zo­he­shin si pagane e tradhtare, kurse Justiniani I (527-565) thoshte: “Vetem nje qeveri, vetem nje legjislacion dhe vetem nje kishe”, qe qarte defton se ç’ndodhte me te tjeret qe nuk i nenshtroheshin ketij urdhri.

Paraqitja e Muhammedit a.s. ne skenen historike dhe, me pastaj, shkuarja e tij ne Medine, hasen ne ndjenje perbuzjeje tek çifutet, sepse ata posedonin vetedijen mbi superioritetin religjioz, nacional e kulturor dhe ndjenjen qe do te mund te paraqitej si ndonje falsifikim i tradites biblike. Nisur nga kjo, çifutet nuk e pranuan Isain a.s. (Jezusin) per pejgamber, ndonese ishte çifut, as Muhammedin a.s., qe per ta ishte i huaj, joçifut.

Kristianizmi mesjetar ka qene shprehje levizese e Ev­ropes kundrejt Islamit, qe do te kulmoje me lufterat kryqtare. Islami per Evropen ka qene force kercenuese ushtarake dhe domen dinamizues ekonomik, e me vone edhe armik ideologjik dhe shembull filozofik, ne fillim nepermjet shtan­gimit mbrojtes, e me vone nepermjet shperthimit atakues. Pikepamjet e Evropes ne shekullin XX mbi Islamin, kryesisht jane vazhdimesi e vizionit mesjetar ndaj Islamit.

Ne trojet iliro-shqiptare bashkejetesa midis serbeve sun­dues dhe shqiptareve te sunduar ka qene shume e veshtire. Kete pohim tonin po e ilustrojme me Kodin e Car Dushanit (1336-1356), neni nr. 6, ku sanksionohet: “Sa i perket herezise latine dhe atyre qe terheqin besimtaret ortodokse ne fene e tyre, autoritetet duhet te perpiqen t’i konvertojne te gjithe te tillet ne fene e vertete. Nese nje i tille nuk deshiron te konvertohet, ai do te denohet me vdekje... pasuria e te gjithe te tilleve do te konfiskohet dhe shume me teper ne kete drejtim.” (E. Durham) Edhe gjate kohes se sundimit te mbreterve Ne­manja e Millutin u provua konvertimi dhe kishte persekutime fetare e kombetare. (E. Durham)

Islami kesaj çeshtjeje i kushton rendesi te madhe bashkejeteses. Me krijimin e qytetit-shtet ne Medine, me hartimin e Ku­shtetutes se pare te praktikuar ne bote, u vune ne praktike themelet e bash­kejeteses midis muslimaneve, kristianeve dhe hebrenjve, u rregulluan te drejtat dhe obligimet e qytetareve dhe u eliminuan veset e liga.

Ne menyre te permbledhur mund te shtrohet se “Shteti islam lind me vendimin e vetedijshem te popullit te lire poli­tikisht qe te abstenoje nga sovraniteti ne dobi te Zotit Famelart, dhe duke pranuar pozicionin e mekembesit e duke vepruar ne pajtim me rregullat dhe udhezimet qe i kane dhene Kur’ani dhe Sunneti i Pejgamberit a.s. Ndryshe nga teokra­tizmi kristian, ne Islam shteti eshte teokratik ne saje te sovranitetit te Zotit, kurse pushteti nuk i jepet nje rendi te veçante - siç eshte rasti ne Kristianizem, por besimtareve. Ne anen tjeter, shteti eshte demokratik ne aspekt te konstituimit te pushtetit, nderrimit etj. Populli nuk ka te drejta te pakufi­zuara, por ne suaza te Ligjit te Zotit dhe te Pejgamberit. Shteti islam eshte shtet ideologjik qe duhet t’i perfshije vetem ata qe me zemer e pranojne ideologjine dhe parimet e saj. Mirepo, atyre qe nuk e pranojne ideologjine islame, por jeto­jne brenda kufijve territoriale, shteti islam ua garanton te drejtat qytetare qe i gezojne te tjeret, me kusht qe ata ta re­spektojne ligjin. Ne shtetin islam nuk behet dallim ne race, ngjyre e gjuhe dhe shtetasit e tij jane te barabarte ne te gjitha punet e shtetit. Fryma e shtetit islam ze fill ne politiken e moralit dhe devotshmerise. Ne politiken e brendshme duhet te dominojne nderi, respekti e drejtesia, kurse ne politiken e jashtme duhet kultivuar e verteta, besimi, dashuria per paqe, raportet korrekte dhe drejtesia nderkombetare. Qellimi i shtetit islam nuk eshte vetem te siguroje ligjin, rendin dhe territorin, por duhet ta arrije drejtesine shoqerore, perparimin e se mires dhe çrrenjosjen e se keqes.

Shteti islam, me fjale te tjera, duhet te siguroje:

- te drejtat ne sigurine personale,

- te drejtat ne sigurimin e pasurise,

- mbrojtjen e nderit,

- te drejten ne jeten private,

- te drejtat ne protesta kunder padrejtesise,

- te drejtat per “urdhrin per te mire dhe ndalimin nga e keqja”,

- lirine e keshillimit dhe te arsimimit,

- mbrojtjen e pjesetareve te nje feje tjeter nga fyerjet, e shume te drejta te tjera.

Islami beri unifikimin e politikes dhe religjionit dhe, si­pas te gjitha vleresimeve, ky unifikim ka qene sinteze e suksesshme. Por, me vone, Islami u shpartallua si perandori por mbeti si religjion dhe vazhdoi te perhapet mbi germadhat e perandorise se shpartalluar. Domethene, Islami eshte uni­versalizuar vetem pasi eshte fshire veçanesia e politikes. Fuqia e Islamit, sipas Hisham Xhait, ka qene ne ate se ai ka ditur ta shprehe poeticitetin e kolektivit. Pikerisht unifikimi i te gjitha segmenteve te jetes, beri qe imperializmi perendimor dhe kreatura e tij “orientalizmi perendimor” Islamin ta paraqesin si “religjion fanatik, te erret, qe ithtaret e vet i edu­kon ne besimin e ngushte, dogmatik, i cili eshte armiqesisht i disponuar ndaj lirise se mendimit dhe zhvillimit te lire te ideve.” Ne nje ane, duke i marre parasysh armiqesite dhe paragjykimet mesjetare te evroperendimit ndaj Islamit dhe ato te periudhes kolonialiste, nga ana tjeter, edhe s’eshte çudi qe evroperendimi ka vazhduar me sjellje injoruese e eksko­munikuese ndaj Islamit dhe muslimaneve. Mirepo, me plot te drejte, koheve te fundit degjohen zera, ndonese ende te pakte, “perse moskuptimet ndermjet Islamit dhe Perendimit duhet te vazhdojne, kur ajo qe i bashkon keto dy bote eshte shume me e fuqishme se ajo qe i ndane.” Princ Çarlsi mendon se moskuptimet paraqiten kur nuk ia arrijme te çmojme se si te tjeret e shohin boten, historine e saj dhe rolet e tyre perkatese ne te, dhe nga kjo rezulton qe Islamin ta shohim si kanosje dhe rrezik, si burim i mostolerimit, ekstremizmit dhe terroriz­mit. Moskuptimet paraqiten edhe nga fakti se ekstremet ne shoqerine islame merren si norma, qe eshte gabim serioz. Zera pozitive koheve te fundit vijne edhe nga vete zyrtaret e Kishes. Per shembull, Sekretariati i Vatikanit per Jokristiane lidhur me xhihadin jep perkufizim te ri, qe dallon rrenjesisht nga e kaluara. Keshtu, ata thone se “Xhihadi ne asnje rast nuk eshte karremi biblik, ai nuk synon drejt zhdukjes, por drejt te drejtave te Zotit dhe njerezve ne viset e reja.”

Po ashtu, te konceptuarit antropomorf te Zotit ne Evrope, rebelimi i natyres njerezore kunder perbuzjes kristiane te kesaj bote dhe shtypjes se instinkteve natyrore dhe synimeve legjitime te njeriut dhe trashegimise romake, me qendrimin e vet te plote materialist ne aspekt te jetes njerezore dhe vleres se saj inherente, kane rezultuar me indiference madje edhe armiqesi ndaj Islamit, sepse Islami ishte i rafinuar, progresiv, plot jete pasionuese.

Çeshtje ne vete eshte edhe te perceptuarit e nacionales ne Evrope qe dallon nga te perceptuarit islam. Derisa ne Islam nacionaliteti eshte kualitet individual i njeriut, individual ne raport me njerezine dhe individual ne raport me njeriun, vetekonfirmimi i nacionalitetit mund te fitoje forma te na­cionalizmit, d.m.th. te mbylljes, ekskluzivitetit, armiqesise ndaj nacionaliteteve te tjera. Edhe internacionalizmi si alter­native e nacionalizmit paraqet semundje tjeter, varferi ab­strakte, unitet abstrakt, qe mohon individualitetin nacional. Islami edhe nacionalizmit edhe internacionalizmit ua kunder­ve universalizmin, qe nuk mohon individualizmat na­cionale, por i perfshine ne unitetin konkret. Universalizmi eshte afir­mim i pasurise ne jete me ate nacionalen. Nacion­aliteti eshte vlere pozitive qe pasuron jeten e njerezise, qe pa ate paraqet abstraksion, kurse nacionalizmi eshte e keqe, vetekonfirmim dhe perbuzje egoiste, e madje edhe urrejtje ndaj popujve tjere. Nacionalizmi lind shovinizmin dhe kseno­fobine, ndaj kete duhet dalluar nga patriotizmi. Nacionalitetet e medha semuren nga vullneti drejt pushtetit, drejt fuqise, vullnet imperialist qe synon krijimin e perandorive boterore. Kjo rezulton luften, e lufta eshte gjithnje lindja e fatumit e jo e lirise. Perjashtim duhet bere nga lufta mbrojtese, çliruese, qe eshte e arsyeshme, sikurse ne rastin e Kosoves, Bosnjes etj. Ne konceptin nacionalist dhe imperial­ist shteti nga mjeti dhe funksioni behet synim vetvetiu dhe realitet abstrakt, vjen deri te ideja e sovranitetit te shteteve nacionale, per te cilin luftojne popujt ne demin vetjak.

Kultura humaniste perendimore ka prirje te pranoje tipin e vet te kultures per universale dhe te vetmen dhe nuk pranon ekzistimin e tipeve tjera te kultures e as nuk kerkon plotesimin me botet tjera. Me kete kemi nje monizem te veçante, i cili gjithnje ka tendenca tiranizuese, qofte ato re­ligjioze apo antireligjioze. Konceptimi monist, totalitar i shtetit perkthyer ne gjuhen religjioze d.m.th. konceptim idhu­jtarist.

Evropa dhe Amerika (dhe bota nen ndikimin e tyre), te udhehequr nga idete e mesiperme, çdo dite po kerkojne modele te reja te dominimit, kurse per çdo tendence te muslimaneve per mbrojtje, Evropa e “civilizuar” me ane te propagandes se tmerrshme i akuzon si fundamentaliste, terroriste, reak­sionare, qe prishin qetesine dhe rendin boteror.

III

Mesazhi islam mbi “Transcendencen” dhe “Bashkesine” per nje shekull u zgjerua prej Indise deri ne Oqeanin Atlantik. Ky zgjerim nuk qe fryt i pushtimeve ushtarake qe popujve te nenshtruar t’ua impononte fene, por i rrezatimit te revolucio­nit te mirefillte kulturor qe ai e solli. Ekspansioni arab ka krijuar kushte ekonomike dhe sociale per perteritje, duke e evituar kaosin feudal dhe hierarkite parazite. Betejat e vetme qe muslimanet i kane ndermarre ne ekspansionin e rrufeshem kane qene betejat kunder shtypesve feudale, mbreterve des­pote, peshkopeve sektare e inkuizitare, e jo kunder popujve qe i kane pritur si çlirues nga zgjedha e mehershme. Islami, duke evituar perçarjen feudale te ekonomise, duke formuar hapesire me te madhe se Perandoria Romake per kembim mallrash dhe idesh, duke krijuar teresine unike ku kane sun­duar ligjet e shkruara dhe administrata korrekte gjyqesore, pushtuesit arab i ka mundesuar perzierjen dhe shkrirjen e gjerave, njerezve dhe ideve, qe ishte karakteristike per te gjitha periudhat e medha kreative ne jeten e njerezimit. Pasi qe qellimi i kesaj pjese te shkrimit eshte qe te sjellim disa ndodhi konkrete historike, konstatimet e mesiperme po i ilustrojme me fjalet e nje prijesi fetar, monsinjor Duchene, i cili ne studimin e tij per gjendjen e Kishes ne shekullin VII ne Siri, cek rrefimin keshillues te Mihajl Sirianit. Mihajli, pasi qe i pershkroi vrazhdesite te cilave u qene ekspozuar ja­kobitet qe nuk e pranuan Kishen uniate te Herakliut, keshtu e pershkruan depertimin arab: “Zoti hakmarres... duke e pare te keqen e romakeve te cilet kudo qe kane luftuar vrazhdesisht kane shkreteruar kishat dhe manastiret tona dhe na gjykonin pa meshire, i solli nga Jugu bijte e Ismailit te na çliroje me ndihmen e tyre... Kjo per ne ishte fitore e madhe qe u çliruam nga vrazhdesite e romakeve, nga e keqja e tyre, nga urrejtja e tyre, nga smira e tyre e lige dhe qe, me ne fund, gjetem prehjen.”

Shembujt e tille deftojne se Islami dhe kultura e civi­lizimi i tij kultivojne bashkejetesen, madje njohjen e pjesetareve te feve qiellore, qe eshte pika kulminante e koekzistences. Islami refuzon idene e popullit te zgjedhur, por pranon njerezimin si krijim te zgjedhur te Vullnetit Hy­jnor. Derisa ne periudhen parakur’anore njeriu ishte ne pozite inferiore me krijesat e demshme, me Kur’anin njeriu behet zoterues i çdo gjeje qe gjendet ne qiej, toke e midis tyre.

Me Islamin, popujt e nenshtruar kane gezuar mbrojtjen e muslimaneve dhe nuk kane qene te obliguar e te detyruar te kryejne kurrfare detyre ushtarake, sepse feja ua ndalonte pjesemarrjen ne ushtrine muslimane, e si kompensim jomus­limanet paguanin tatim (xhizjen).

Meqe jomuslimanet ishin jashte suazave te ligjeve mus­limane, atyre u qe mundesuar te mbeten nen jurisdiksionin e ligjeve te veta vetjake, çfare i kane caktuar kreret e bashkesive te tyre fetare. Kete gjendje te autonomise se pjeserishme e kane ndjekur me vone Turqia dhe vendet tjera arabe.

Komentuesi dhe praktikuesi i pare e autentik i Kur’anit eshte Muhammedi a.s., ndaj fjalet e tij kane qellime te larta, por jane te nxitura edhe nga jeta e perditshme e te mbikeqy­rura nga All-llahu xh.sh. Me nje rast Muhammedi a.s. thote: “Nuk ka perparesi arabi ndaj joarabit, as joarabi ndaj arabit. Nuk ka perparesi i ziu ndaj te bardhit, as i bardhi ndaj te ziut. Tek All-llahu me te matur jane ata te cilet jane me te drejte dhe te cilet me se ndershmi jetojne.”

Rasti vijues e sqaron edhe me shume kete çeshtje. Muhammedi a.s. thote:

“Ai qe shtyp nje person me te cilin eshte lidhur me nje zotim, ose i cenon te drejtat e tij, ose ia imponon nje detyre mbi mundesite e tij, ose ia merr me detyrim nje gje, mua do te me kete kundershtar ne Diten e Gjyki­mit.”

Imam Buhariu shenon se Esma, e bija e Ebu Bekrit, ka thene: “Me erdhi nena si idhujtare ne vizite, e une iu drejtova Te derguarit, Muhammedit a.s., dhe kerkova mendimin e tij, kurse ai me tha: “Mbaji lidhjet me nenen tende dhe beni mire asaj.”

Edhe halifi i dyte musliman, Umeri r.a., pas hixhretit te tij ne Medine, ka mbajtur lidhje me te vellain, i cili ne Mekke ende ishte idhujtar.

Me rastin e dergimit te ushtrise muslimane ne Siri, halifi Ebu Bekri kryekomandantin Usame ibn Zejdin e porositi qe te sillet mire me keto fjale:

“Mos i shkelni zotimet tuaja, mos beni ngaterresa, mos i keqperdorni te drejtat tuaja, mos i gjymtoni kufomat, mos i vritni as femijet, as te vjetrit, as grate. Mos rrezoni asnje dru, asnje hurme, mos i digjni te mbjellat, mos therni desh as deve qe te ushqeheni ju. Nese takoni ne rruge murgj ose fetare duke enderruar, i lini te lire dhe mos i shqetesoni.”

Se ne ç’shkalle ishte koekzistenca gjate halifatit te Umerit r.a. tregon rasti vijues: Mbreti i fundit gasanid, Xhabalah ibn el-Ajhan, ne Betejen e Jermukut (me 636) ishte ne anen bizantine, por me vone e perqafoi Islamin. Derisa ky e bente tavafin rreth Ka’bes ne haxhxhin e tij te pare, nje beduin e shkeli rastesisht pelerinen e tij, kurse ish-mbreti e goditi beduinin ne fytyre. Me te marre vesh, halifi Umer r.a. urdheroi qe beduini t’ia ktheje goditjen Xhabales ne menyre te njejte, ose Xhabale ta paguaje xhoben, per çka Xhabale hoqi dore nga Islami dhe u kthye ne Konstantinopol.

Rasti tjeter ka te beje me vete Umerin r.a. Nje dite erdhi nje beduin te kerkoje ndihme kundrejt nje shtypesi, e Umeri i mllefosur e goditi disa here beduinin. Pastaj u pendua dhe e luti beduinin t’ia ktheje me po aq goditje. Mirepo, beduini re­fuzoi ta beje kete, e Umeri r.a. u terhoq ne shtepine e vet me monologun vijues: “O i biri i Hattabit! Ti ke qene askush e asgje, dhe All-llahu te ngriti; lajthove, e All-llahu te nxori ne rruge te drejte; ke qene i dobet, e All-llahu te forcoi. Ai atehere te dha te drejtosh me kokat e popullit tend dhe kur njeri prej tyre erdhi te kerkoje ndihmen tende, ti e godite! Ç’do t’i thuash ti zoteriut tend kur te paraqitesh para tij?”

Derisa disa nga ndodhite flasin per raportet brendais­lame, rasti vijues ka te beje me raportet nderfetare ne Egjiptin e posaçliruar, e lidhur me Umerin r.a. Flitet nga burimet e sakta historike se nje qytetar kopt nga Kajroja, El-Fustati, shkoi ne Medine per t’iu ankuar Umerit r.a. si halif. Ai i tha halifit se i biri i Amr Ibn Asit e ka goditur me shuplake te birin e tij. Umeri r.a. menjehere e urdheroi Amr Ibn Asin dhe te birin e tij qe te vijne ne Medine, e atebote Amr Ibn Asi ishte mekembes (vali) i Egjiptit. Kur keta erdhen ne Medine, Umeri r.a. urdheroi qe babai, djalin e te cilit e kishte goditur djali i Amr Ibn Asit, ta godase ate, dhe me kete rast Umeri r.a. i tha fjalet e njohura; “Si mund te roberohen njerezit kur nenat i lindin te lire?”

Aliu r.a., halifi i katert, me nje rast ka thene: “Me vjen turp te skllaveroj njeriun qe thote All-llahu eshte Zoti im!”

Po ashtu, Aliu r.a. me nje rast i ka dhene robit te tij te holla per te blere dy lloj teshash prej materialit te ndryshem. Kur ai ia ka sjellur, Aliu r.a. ia ka dhene llojin me cilesor e shume me te shtrenjte se ai qe e ka ndalur per vete dhe i ka thene atij: “Ti je i ri dhe deshiron ta shohesh veten te bukur, kurse une jam plakur.”

Se keto ndodhi nuk jane raste vetem nga periudha e Pe­jgamberit a.s. dhe e halifeve te drejte, por edhe me vone, flet ndodhia ne kohen e Ebu Jusufit, nxenesit te Ebu Hanifes. Ne kohen kur ky ishte gjyqtar suprem (kadi’l kudât) i halifatit islam, nje i krishter ngriti padi kunder halifit Harunur Rrashidit, perkitazi me nje kopsht kontestues. Ebu Jusufi, pas shqyrtimit te lendes, gjykoi ne favor te te krishterit, e ne dis­favor te halifit.

Me Ebu Jusufin dhe halifin Harun kemi ndodhine tjeter, me ç’rast i pari, ne cilesine e gjyqtarit suprem te shtetit, e keshilloi te dytin: “O prijes i besimtareve! Zoti e perforcofte mbreterine tende! Behu miredashes ndaj te nenshtruarve, vepro ashtu qe te mos jene kurre te shtypur ose te demtuar, mos ua impono asnje ngarkese mbi mundesite e tyre dhe mos e merr pasurine e tyre ne asnje menyre arbitrare.”

Do te shkonim ne pakufi sikur te ndaleshim ne çdo faze historike, ndaj do te ndalemi ne theniet e dy dijetareve evro­piane, Volterit (Voltaires) francez ….

Volteri, ndonese kundershtar i rrepte i Islamit, megjithate mbledh force e pohon se modeli islam i rregullimit te jetes, i pranishem gjate kohes se osmanlinjve, paraqet shembullin me te mire te tolerances nderfetare dhe te bashkejeteses ne lirine e plote te pjesetareve te feve te ndryshme dhe popujve. De­risa, siç verejtem, sipas Kishes, çdo banor brenda shtetit te krishter eshte dashur te behet patjeter i krishter. Per kete, autoritetet kishtare armiqesisht jane deklaruar kundrejt tere botes dhe ate derisa ata nuk e pranojne Kristianizmin.

Ç’te thuhet per shekullin e fundit? Bota muslimane ne kapercyell te shekullit njezet u zgjua nga letargjia e agonia kolonialiste, me ç’rast filloi nje lufte te gjate kunder te hua­jve. Pas shume perpjekjesh e sakrificash, ata u çliruan nga pushtuesit e huaj, por rane nen ndikimin politik, ushtarak, ekonomik dhe kulturor, si forme e re e kolonializmit, e eksploatimit me profitabil e perfid te Fuqive te medha, qofshin te Lindjes apo te Perendimit. Çdo perpjekje per çlirim te plote nga ek­sploatuesit e huaj, nga makineria propaganduese e Fuqive te medha cilesohet si panislamizem, ekstremizem fetar, funda­mentalizem e koheve te fundit edhe si binladenizem, duke i diskreditur keshtu Islamin dhe muslimanet. Lufterat e dekades se fundit si ne Bosnje, trojet shqiptare, Çeçeni, Algjeri, Afganistan, Irak, Palestine, te muslimanet ne Nenkontinentin indian, ne Kine, ish-BRSS e shume vende te tjera, qarte deftojne angazhimin çlirimtar te muslimaneve dhe orvatjet ofensive e shtypese te evroperendimit. Ne kete lufte te pa­drejte, evroperendimi paraqitet ne rolin e ujkut, te cilit qengji lere kete vit, por edhe vitin qe shkoi (kur ende nuk ekzistonte) ia ka turbulluar ujin!

* * *

Mesimi islam, e kryesisht edhe praktika muslimane, i kushtojne rendesi te madhe bashkejeteses, vellazerimit e soli­daritetit nderfetar e ndernacional. Mirepo, qarqet qellimkeqija e tendencioze evroperendimore kristiane, Islamin kryesisht e interpretuan nepermjet termave pezhorative, per ta paraqitur ate si antihuman e anticivilizues, regresiv e destruktiv. Mo­tivet jane shumellojeshe, por dominojne motivet religjioze, politike e ekonomike. eshte fatkeqesi e madhe qe edhe bren­da trojeve tona gjenden shkencetare dhe politikane, qe te frymezuar nga paragjykimet e kryqezatave e inkuizicionit, ne vazhdi­mesi e sulmojne Islamin dhe kulturen e civilizimin is­lam nder shqiptaret, duke e karakterizuar ate kulture si tirani­zuese, terrorizuese, asimiluese, agresive e te ngjashme. Te tillet (Ismail Kadare, Engjell Sedaj, Lush Gjergji, Ibrahim Rugova, Alfred Mojsiu etj. etj.), shfrytezojne konfuzionin ideologjik, politik, ekonomik, social e te tjera, dhe me metoda perfide, me gojen plot “komb”, perpiqen te konvertojne mbi 90% te popullates shqiptare te proveniences islame ne katolicizem apo ortodoksizem. Sikur keto perpjekje te ishin te natyrshme dhe shprehje e raporteve normale, ju lumte per angazhimin e tyre, por kur keto perpjekje jane tendenci­oze, kesaj i thone terror e gjenocid religjioz e etnokulturor.

Shkrimin tone do ta perfundojme me nje thenie te Çiro Truhelkes se: “eshte mendim i gabuar se Islami eshte per­ha­pur me dhune. Ekzistojne argumente te shumta te cilat e demantojne kete. Une mund te permend vetem nje, e ai eshte se shekulli XIX nuk do te gjente asnje te krishtere dhe asnje kishe e manastir ne Ballkan, sikur islamizmi te perhapej me dhune shteterore.” Ne do te shtojme, nese do te perdorej dhuna ne menyre institucionale nga ana e muslimaneve kundrejt kristianeve, çfare po ndodh me muslimanet gati gjithe kohen, duke perjetuar dhune institucionale nga kristianizmi, ju zoteri Alfred Mojsiu, pastaj serbet, greket, malazezet, bullgaret ne Ballkan do te permendeshi vetem nepermjet fosilieve te mbetura, siç flasim sot per dinasauret.

eshte e udhes qe institucionet tona politike, shkencore dhe te tjeret te fillojne te respektojne te tjeret, ashtu siç e kerkojne respektin per veten. Te fillojne te ndergjegjesohen, ne te kunderten ne histori do te permenden si kalamaje qe luanin me zjarr dhe behen viktime e tij.